IMFની શરતો પર પાકિસ્તાનમાં કાયદાકીય ફેરફારો
પાકિસ્તાનની નેશનલ એસેમ્બલીની Standing Committee on Finance and Revenue સામે નાણાં સચિવ ઇમદાદુલ્લાહ બોસલે જણાવ્યું કે IMF સાથે જોડાયેલા લગભગ 174 પ્રકારના કાયદાકીય સુધારા સંસદ સમક્ષ રજૂ કરવાની ચર્ચા ચાલી રહી છે. તેમણે જણાવ્યું કે આવી સુધારાઓ IMFના કાર્યક્રમની શરતો સાથે સંકળાયેલા છે, પરંતુ કાયદામાં ફેરફાર કરવાની અંતિમ જિમ્મેદારી અને નિર્ણય લેવો પાકિસ્તાનની સંસદનો છે.
સંબંધિત વૈશ્વિક સહાય અને કાર્યક્રમ આ સુધારાઓનો સંબંધ IMFના 37 મહિના લાંબા Extended Fund Facility (EFF) કાર્યક્રમ સાથે જોડાયેલો છે, જે સપ્ટેમ્બર 2024માં મંજૂર થયો હતો. શીર્ષક અહેવાલો અને ચર્ચામાં આ ફેરફારોને $7 અબજના કાર્યક્રમ સંદર્ભ સાથે જોતાં દર્શાવવામાં આવી રહ્યું છે.
હજી સુધીની રકમ અને સમીક્ષા સ્થાનિક અહેવાલો અને IMF રેકોર્ડ અનુસાર, મે 2026 સુધી EFF અને Resilience and Sustainability Facility હેઠળ પાકિસ્તાનને મળેલી કુલ રકમ આશરે 4.8 અબજ ડોલર સુધી પહોંચી ગઈ છે. હાલની ચર્ચા EFFની ચોથી સમીક્ષા સાથે જોડાયેલી છે અને સમીક્ષા દરમિયાન IMF પાકિસ્તાન દ્વારા કરવામાં આવેલા સુધારા, નાણાકીય શિસ્ત અને માળખાકીય માપદંડોની પ્રગતિનું મૂલ્યાંકન કરશે.
IMFના કાર્યક્રમ હેઠળ મુખ્ય માંગણીઓ
સમીક્ષા માટેના માપદંડ પાકિસ્તાની અહેવાલો અનુસાર, સમીક્ષામાં અંદાજે 15 જેટલા માળખાકીય માપદંડો ઉપરાંત રાજકોષીય નીતિ, સરકારી નાણાં અને કરવેરા સંબંધિત વિવિધ પગલાંની પણ તપાસ થશે. મુખ્ય માંગણીઓમાં કરવેરા અને રાજકોષીય લક્ષ્ય IMFના કાર્યક્રમ હેઠળ કરવેરાનો આધાર વિસ્તૃત કરવાનો અને ટેક્સ એડમિનિસ્ટ્રેશનમાં સુધારો કરવો છે.
IMFના મે 2026ના સત્તાવાર નિવેદનમાં જણાવાયું હતું કે પાકિસ્તાને FY2027 માટે GDPના 2 ટકા પ્રાથમિક સરપ્લસનો લક્ષ્ય રાખ્યો છે અને ટેક્સ બેઝ વધારવા અને સરકારી ખર્ચની કાર્યક્ષમતા સુધારવા પર ભાર મૂકાયો છે.
ઉર્જા ક્ષેત્ર અને ખાનગીકરણ ઊર્જા ક્ષેત્રના સુધારાઓ ચર્ચાના કેન્દ્રમાં છે, ખાસ કરીને વીજળી વિતરણ કંપનીઓ (DISCOs)માં ખાનગી ક્ષેત્રની ભાગીદારી અને સરકારી માલિકીની કંપનીઓમાં નાણાકીય સ્થિરતા લાવવા સંબંધિત પગલાંની ગોઠવણી. IMFના સ્ટાફ રિપોર્ટમાં Pakistan International Airlines સહિત કેટલાક ખાનગીકરણના ઉદાહરણો અને DISCOsમાં ખાનગી ભાગીદારી આગળ વધારવાની આવશ્યકતાનો ઉલ્લેખ છે.
અન્ય ચર્ચિત મુદ્દા સ્થાનિક માધ્યમો અને Dawnના અહેવાલો અનુસાર પ્રસ્તાવિત સુધારાઓમાં Sovereign Wealth Fund, રેમિટન્સ, શૂગર પોલિસી અને ઇસ્લામિક બેન્કિંગ જેવી નીતિઓનો સમાવેશ થયો છે. અહેવાલો નોંધાવે છે કે શૂગર સેક્ટરમાં ઉદારીકરણ અંગે ડ્રાફ્ટ પોલિસી તૈયાર કરવાની ચર્ચા ચાલી રહી છે અને પ્રાંતોમાં તેમાં જુદા મંતવ્યા પણ દેખાયા છે.
આગળની પ્રક્રિયા અને પડકાર નાણાં સચિવે પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પ્રસ્તાવિત સુધારાઓનો અમલ પાકિસ્તાનની બંધારણીય અને સંસદીય પ્રણાલીના અંતર્ગત જ થશે અને અંતિમ નિર્ણય સંસદનો હશે. March 2026માં IMFએ જણાવ્યું હતું કે પાકિસ્તાનનો કાર્યક્રમ જાહેર નાણાં મજબૂત કરવાની, મોંઘવારી નિયંત્રિત કરવાની, ઊર્જાક્ષેત્રની વ્યવહારિકતા સુધારવાની અને માળખાકીય સુધારા આગળ લઇ જવાના પ્રયાસોમાં કેન્દ્રિત છે.
આગામી IMF સમીક્ષામાં પ્રગતિ અને અંકિત માપદંડોની સ્થિતિ અંગે વધુ સ્પષ્ટતા મળવાની શક્યતા છે, અને સરકાર માટે ચેલેન્જ રહેશે કે જરૂરી સુધારાઓને સ્થાનિક રાજકીય અને આર્થિક પરિસ્થિતિ સાથે સંતુલિત રીતે આગળ વધારતા કઇ રીતે પ્રગતિ દર્શાવવી.