હટડી પૂજા: દિવાળી પર સિંધી સમુદાયની અનોખી પરંપરા
અમદાવાદમાં સિંધી સમુદાયે ધનતેરસ અને દિવાળી પર પોતાની પ્રાચીન ‘હટડી પૂજા’ પરંપરા ભાવપૂર્વક અંજામ આપી. સિંધી પરિવારોએ ઘરોમાં માટીની હટડી લાવી તેમાં દીવો પ્રગટાવી લક્ષ્મીજીની વિધિવત પૂજા કરી.
દરેક પુરુષ સભ્યના નામની અલગ હટડી રાખવાની પ્રથા અહીં જાળવવામાં આવે છે. પરંપરાની પદ્ધતિ સિંધી પરિવારમાં ધનતેરસ અને દિવાળીના દિવસે ઘરમાં માટીની હટડી લાવી તેમાં દીવો પ્રગટાવી પૂજા-અર્ચના કરવામાં આવે છે. દરેક પુરુષ સભ્ય માટે અલગ હટડી રાખવાનો નિયમ છે અને વંશ વધતા અથવા નવા પુત્રના જન્મથી હટડીની સંખ્યા વધારવામાં આવે છે.
દિવાળીની રાત્રે હટડીની મધ્યમાં લક્ષ્મીજીની નાની મૂર્તિ અથવા છબી સ્થાપિત કરી દીવો, ધૂપ અને મીઠાઈ અર્પણ કરવામાં આવે છે. વિધિ અને લોકપ્રિય રિવાજ પૂજા બાદ હટડીમાં પ્રગટાવેલી દીવાની જ્યોતમાંથી બાજરીના ઠૂઠા કે લાકડી પ્રગટાવી તેને ઘરની બહાર મૂકવાનો સંસ્કાર છે; આને ઘરમાં રહેલ કકળાટ કે નકારાત્મકતા બહાર કાઢવાની ક્રિયા માનવામાં આવે છે.
પૂજાની સાથે સિક્કાઓને કાચા દૂધથી ધોઈને દાંત અડાડવાની પ્રથા પણ જેવાજાગી છે અને વિધિ દરમિયાન લોકોએ “લક્ષ્મી આઈ, દાનત વાઈ” બોલવી પીણિત છે. સૂત્રો પ્રમાણે આ પૂજા દિવાળીથી લઈને લાભ પાંચમ સુધી ચાલુ રહે છે અને ખાસ કરીને વ્યાપારી સમુદાયમાં ધંધામાં બરકત માટે પ્રાર્થના રૂપે ઉજવવામાં આવે છે.
હટડીનું નિર્માણ અને વેચાણ હટડી સામાન્ય રીતે માટી, લાકડી અથવા સ્ટીલથી બનાવવામાં આવે છે. વાંસની લાકડીઓ અને માટીથી અર્ધચંદ્રાકાર ઢાંચો તૈયાર કરી ઉપર નાની દીવો ભરે અને રંગબેરંગી રીતે સજાવી હટડીઓ બનાવવામાં આવે છે. નરોડાના કારીગરો આ હટડીઓ તૈયાર કરવા માટે છેલ્લા 2 મહિનાથી રાત-દિવસ મહેનત કરે છે. તૈયાર હટડીઓ શહેરના કુબેરનગર, સરદારનગર, મેમ્કો, જૂના વાડજ, મોટેરા અને સોરાબજી કમ્પાઉન્ડ જેવા વિસ્તારોમાં વેચવા માટે મુકવામાં આવી હતી.