ગુજરાતમાં ખેતીલાયક જમીન ઘટી
ગુજરાતમાં છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં ખેતીલાયક જમીનની અસરકારક ઘટો સામે આવી છે, જેના પરિણામે ખેડૂતો જમીન વેચી મજૂરી માટે મજબૂર બન્યા છે. લોકસભામાં રજૂ કરાયેલા લેન્ડ યુઝ સ્ટેટિસ્ટિક્સ અને કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રાલયના અહેવાલ અનુસાર, છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં કુલ 2.28 લાખ હેક્ટર અથવા 1.83% ખેતીલાયક જમીન ઘટી ગઈ છે. સૌથી વધુ અસર સાબરકાંઠા, જામનગર અને વડોદરા જિલ્લામાં જોવા મળી છે.
ખેતીલાયક જમીનની ઘટી: અંક અને સમયગાળો
આંકડાઓ મુજબ કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રાલયના અહેવાલ મુજબ ગુજરાતમાં વર્ષ 2020-21માં કુલ 124.62 લાખ હેક્ટર ખેતીલાયક જમીન નોંધવામાં આવી હતી, જે વર્ષ 2024-25 સુધીમાં ઘટીને 122.38 લાખ હેક્ટર રહી ગઈ છે. અહેવાલમાં છેલ્લા પાંચ વર્ષનો કુલ ઘટાડો 2.28 લાખ હેક્ટર અને અનુપાત 1.83% દર્શાવવામાં આવ્યો છે.
સૌથી વધારે અસરગ્રસ્ત જિલ્લા
સરકારી આંકડાઓ મુજબ કેટલાક જિલ્લાઓમાં ખેતીલાયક જમીનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો નોંધાયો છે. અહેવાલ મુજબ:
- સાબરકાંઠા જિલ્લામાં ખેતીલાયક જમીનમાં પ્રચંડ ઘટાડો – 43.72%
- જામનગરમાં ઘટાડો – 40.61%
- વડોદરામાં ઘટાડો – 38.18%
અમદાવાદ જિલ્લામાં 71,786 હેક્ટર ખેતીની જમીન બિન ખેતીમાં ફેરવવામાં આવી છે.
જમીન ઘટવાના મુખ્ય કારણો
અહેવાલમાં જમીન ઘટવાના મુખ્ય કારણો તરીકે નીચેની બાબતો દર્શાવવામાં આવી છે:
- શહેરીકરણ – ખેતીલાયક જમીન પર મકાન અને ઓફિસ બાંધકામ
- ઔદ્યોગિકીકરણ – ખેતીની જમીનોને ઔદ્યોગિક એકમો માટે ફાળવણી
- ખેતી પ્રત્યે ઉદાસીનવલણ – યુવા પેઢી વચ્ચે કૃષિ માટે રસ ઘટવો અને જમીન વેચવાનું વલણ
- ખેડૂતની ઓછી આવક – મહેનતની તુલનામાં ખેતીમાંથી મળતી આવક ઓછા હોવાથી વ્યક્તિગત નિર્ણયથી જમીન વેચાય છે
- ઉચ્ચ ખર્ચ – બિયારણ, જંતુનાશક અને ખેત મજૂરીના ખર્ચમાં વધારો
- દરિયાકાંઠાના પર્યુાવરણિક અસર – દરિયાઈ ખારાશ અને પુરના કારણે જમીનનું ધોવાણ અને ખેતીલાયક જમીનની ઘટતી ક્ષમતા
ખેડૂતની આવક અને અસર
અહેવાલમાં ઉલ્લેખિત છે કે ગુજરાતમાં ખેડૂતો પરિવારની સરેરાશ માસિક આવક ₹12,631 છે. અત્યારે વધતી કીમતો અને ઓછા પોષણક્ષમ ભાવના કારણે ખેતીથી યોગ્ય વળતર ન મળતા ખેડૂતો પાસે જમીન વેચવાની વિકલ્પ ઓછો નથી રહી, જેના કારણે ઘણી વાર તેઓ મજૂરી કરવા મજબૂર બની રહ્યાં છે.