E100 ગાડીઓ માટે કેન્દ્રની નવી નીતિ
કેન્દ્ર સરકારે E100ને કાયદેસર માન્યતા આપી છે અને E22થી E30 સુધીના પેટ્રોલ પર સેન્ટ્રલ એક્સાઈઝ ડ્યૂટી ઝીરો કરી દીધી છે. સરકારનું કહેવું છે કે ફ્લેક્સ ફ્યૂઅલથી આયાતી ક્રૂડ પર નિર્ભરતા ઘટશે અને સસ્તું ઈંધણ ઉપલબ્ધ થશે, પરંતુ આવો ફેરફાર વાહનની માઈલેજ, સ્પેરપાર્ટ્સ ખર્ચ અને કૃષિ-પાણી પર મોટા અસરકારક હિસાબ લાવી શકે છે.
ફ્લેક્સ ફ્યૂઅલની રચના
સરકારી પગલાં અને ન્યાયમૂર્તિ નીતિન ગડકરીના પ્રોત્સાહન બાદ કેન્દ્રે E85 અને E100ને કાનૂની માન્યતા આપી છે. આ નિર્ણયનું મુદ્દો આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રૂડના ઊંચા ભાવમાં દેશની આયાતી ઈંધણ ઉપરનો ભાર ઘટાડી શકાય એ નો છે. સાથે જ E22થી E30 સુધીના પેટ્રોલ પર સેન્ટ્રલ એક્સાઈઝ ડ્યૂટી રદ કરી દેવામાં આવી છે.
ફ્લેક્સ ફ્યૂઅલની રચના અને સલામતીના કારણ બ્યુરો ઓફ ઈન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ્સ મુજબ ફ્લેક્સ ફ્યૂઅલમાં 93.5 ટકા ઈથેનોલ, 1.5 ટકા બાઇન્ડર કેમિકલ અને 5 ટકા ફરજિયાત પેટ્રોલ સમાવિષ્ટ રાખવાની શરત જણાવાઈ છે.
માઈલેજ અને ખર્ચ
ભાવ, માઈલેજ અને અર્થતંત્રનું ગણિત સાયોન્સ અનુસાર ઈથેનોલમાં પ્રતિ લીટર લગભગ 30-33 ટકા ઓછી એનર્જી હોય છે. દિલ્લીના બજારના આંકડાએ દર્શાવ્યું છે કે રેગ્યુલર પેટ્રોલનો ભાવ 102.12 રૂપિયા પ્રતિ લીટર હતો અને E85નો ભાવ જૂનમાં 82 રૂપિયા પ્રતિ લીટર નોંધાયો—સુમારે 19 ટકા ડિસ્કાઉન્ટ.
જો માઈલેજ ઘટાડો ધ્યાનમાં લઈશું તો E85નો યોગ્ય ભાવ 71.50 રૂપિયા પ્રતિ લીટર હોવો જોઈએ અને હાલની સ્થિતિમાં ગ્રાહકને પ્રત્યેક લીટર પર 10.62 રૂપિયા સુધીનું અસલ નુકસાન થવા જેવી સ્થિતી બની રહી છે.
ટેક્નિકલ અસર
ટેક્નિકલ અસર અને વાહન ખર્ચ સાધારણ કારમાં E85 અથવા E100 ભૂલથી ભરી દેવામાં આવે તો ગાડીના રબર નળીઓ, પ્લાસ્ટિક સીલ અને એલ્યુમિનિયમ-પિત્તળના ભાગો અંદરથી અસરગ્રસ્ત થઈ શકે છે, કારણ કે ઈથેનોલ માઇસ્ટરૂરને ખેંચવાની ક્ષમતા ધરાવે છે.
ઓટોમોબાઈલ સંગઠન SIAM કહે છે કે આવા ફેરફારો સાથે વાહનનું ઉત્પાદન ખર્ચ લગભગ ચાર ગણો વધી શકે છે.
પર્યાવરણ અને પાણીનો ઉપયોગ
ઇથેનોલના ઉત્પાદનનું પાણી અને અનાજ પર ભાર નીતિ આયોગના રિપોર્ટ અનુસાર શેરડીમાંથી 1 લીટર ઈથેનોલ બનાવવા માટે ખેતરમાં લગભગ 2,860 થી 3,000 લીટર પાણી વપરાય છે. પરિણામે, પંપ પર 10 લીટર ઇથેનોલ ભરાવવાથી પરોક્ષ રીતે લગભગ 1 લાખ લીટર પાણીનો ઉપયોગ થતો સમાન થાય એવું ગણાવાયું છે.
ભારતની ઈથેનોલ પ્રોડક્શન ક્ષમતા વિશે સ્રોતોએ 1,822 કરોડ લીટરનો ઉલ્લેખ કર્યો છે. થિંક‑ટેન્ક CSTEPની સ્ટડીમાં ચેતવણી છે કે હાલની પદ્ધતિએ પાકથી ઇથેનોલનું ઉત્પાદન ચાલુ રહે તો ભવિષ્યમાં સિંચાઇ માટે આશરે 50 અબજ ઘનમીટર વધારાનું પાણી જરૂરી બની શકે છે.
નિષ્કર્ષ
સરકારના લક્ષ્યોને ધ્યાનમાં રાખીને, 2030 સુધીમાં ઇથેનોલ માટે આશરે 80 લાખ હેક્ટર જમીન જરૂરી થઇ શકે છે. વિકલ્પ અને ભલામણો નિષ્ણાતો અને સંસ્થાઓ સૂચવે છે કે પહેલું પગલું એ હોવું જોઈએ કે પાકમાંથી બનેલા 1G ઈથેનોલની જગ્યાએ પરાળી અને કૃષિ કચરાથી બનતા 2G/3G ઇથેનોલને પ્રોત્સાહન આપવામાં આવે.