ડિફેન્સ એક્સપોર્ટમાં નોંધપાત્ર વધારો
નવી દિલ્હી: છેલ્લા 5 વર્ષમાં ભારતનું ડિફેન્સ એક્સપોર્ટ નોંધપાત્ર રીતે વધારો નોંધ્યો છે. સંસદમાં રજૂ કરાયેલા આંકડાઓ પ્રમાણે નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં ડિફેન્સ એક્સપોર્ટ ₹38,424 કરોડ સુધી પહોંચ્યું હતું અને તેમાં ખાનગી સેક્ટરના હિસ્સો આશરે 45.2% રહ્યો છે.
ખાનગી સેક્ટરની વૃદ્ધિ ભાસ્કરે મળતા આંકડા દર્શાવે છે કે ખાનગી કંપનીઓનું ડિફેન્સ નિકાસ 7,271 કરોડ રૂપિયાથી વધીને 17,353 કરોડ રૂપિયા પર પહોંચી ગયું છે — જેનાથી ખાનગી સૈન્ય ઉદ્યોગમાં 138.7% નો વધારો નોંધાયો છે.
ખાનગી સેક્ટરનો હિસ્સો
સંસદમાં રજૂ થયેલી વિગત અનુસાર કુલ એક્સપોર્ટમાં ખાનગી સેક્ટરનો બરોબર હિસ્સો 45.2% છે. નિકાસ-આયાત તુલના અને કુલ ખર્ચ સંસદમાં આપવામાં આવેલી માહિતી મુજબ નાણાકીય વર્ષ 2025-26માં વિદેશી મૂડીગત રક્ષા ખરીદી પર ₹37,047.31 કરોડ ખર્ચવામાં આવ્યા હતા, જ્યારે સરકારી અને ખાનગી કંપનીઓ દ્વારા ભારતનો કુલ ડિફેન્સ એક્સપોર્ટ ₹38,424 કરોડ રહ્યો.
લેખમાં ઉલ્લેખ છે કે આ પહેલી વખત છે જ્યારે હથિયારોની આયાત માટે ખર્ચતી રકમની તુલનામાં વધુ રકમનું સંરક્ષણ નિકાસ કરવામાં આવ્યું છે.
ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર
ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર અને સોફ્ટવેર સક્રિયતા સૂત્રો પ્રમાણે રક્ષણ સંશોધન અને વિકાસ સંગઠન (ડીઆરડીઓ) દ્વારા ખાનગી ઉદ્યોગોને ટેક્નોલોજી ટ્રાન્સફર કરવામાં આવી છે. ખાસ કરીને મિસાઇલ, રડાર, ડ્રોન અને કમ્બેટ સાધનો માટે કુલ 2,372 ટેક્નોલોજીની ટ્રાન્સફર કરવામાં આવી હોવાનું ઉલ્લેખ છે.
સરકારે ઉદ્યોગો સાથે ટેક્નોલોજી સોફ્ટવેરનો સ્રોત કોડ શેર કરવાનો મોટો નિર્ણય લીધો હોવાનું પણ જણાવાયું છે.
ઉત્પાદન અને ઉદ્દેશ્ય
આ નાણાકીય વર્ષમાં સંરક્ષણ ઉત્પાદન ₹1.78 લાખ કરોડ સુધી પહોંચ્યું છે અને તેમાં ખાનગી ક્ષેત્રનું યોગદાન આસપાસ 24% નોંધાયું છે. અહેવાલમાં ઉલ્લેખ છે કે આગામી 5 વર્ષમાં સ્વદેશી સંરક્ષણ ઉત્પાદન ₹3 લાખ કરોડ સુધી પહોંચશે એમ ધારણા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે.
ડીઆરડીઓ રોયલ્ટી અને ઘરેલુ વેચાણ માહિતી અનુસાર ડીઆરડીઓને એક્સપોર્ટ ઓર્ડર પર 2%થી 5% સુધી રોયલ્ટી આપવામાં આવે છે. જ્યારે ખાનગી કંપનીઓ ભારતની સશસ્ત્ર દળોને સીધા સામાનવેચે છે ત્યારે ડીઆરડીઓને રોયલ્ટી મળતી નથી.
રિપોર્ટમાં કહેવામાં આવેલું છે કે કંપનીઓએ 2025-26માં ભારતીય સશસ્ત્ર દળોને લગભગ 42 હજાર કરોડ રૂપિયાના સંરક્ષણ ઉત્પાદનો વેચ્યા અને તેના પર ડીઆરડીઓને રોયલ્ટી મળતી નહોતી.
પુરવઠા અને સરકારી ખરીદી રિપોર્ટમાં રજુ કરેલ છે કે દેશ પુરવઠા માટે સંપૂર્ણપણે સરકારી કારખાનાઓ પર નિર્ભર રહેવાનો વિકલ્પ હટાવવા તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. સાથે જ સંરક્ષણ મંત્રાલયે તાજેતરમાં ત્રણેય સેનાઓ માટે ₹2.12 લાખ કરોડની ખરીદી મંજૂર કરી છે જેમાં મલ્ટીપર્પઝ હેલિકોપ્ટર, લાંબા અંતરના કામિકાઝે ડ્રોન સિસ્ટમ અને હથિયારો સામેલ છે; આમાંથી આશરે 82% ખરીદી ભારતીય ઉદ્યોગો પાસેથી કરવામાં આવશે, એમ પણ જણાવાયું છે.