CIA હેડક્વાર્ટરમાં Mi-17 કેમ ઊભું છે?
વર્જિનિયાના લેંગ્લી સ્થિત CIAના હેડક્વાર્ટર કેમ્પસમાં ઉભેલું રશિયન બનાવટનું Mi-17 હેલિકોપ્ટર આજે પણ મુલાકાતીઓનું ધ્યાન ખેંચે છે. બહારથી જોવામાં તે સામાન્ય સૈન્ય પરિવહન હેલિકોપ્ટર જેવું લાગે છે, પરંતુ તેની પાછળ 9/11 બાદ અફઘાનિસ્તાનમાં Amerikaanse ગુપ્ત કામગીરીની એક મહત્વપૂર્ણ કહાણી છે.
Operation JAWBREAKER: સમયરેખા અને ઉદ્દેશ
CIAના દસ્તાવેજો અનુસાર આ Mi-17એ 26 સપ્ટેમ્બર 2001ના રોજ Operation JAWBREAKER ટીમને પંજશીર વેલી સુધી પહોંચાડવામાં સીધી ભૂમિકા ભજવી હતી. Operation JAWBREAKER એ 11 સપ્ટેમ્બર 2001ના હુમલાના તરત પછી અફઘાનિસ્તાનમાં એજન્સીની પ્રથમ પ્રતિસાદી ગુપ્ત કામગીરી હતી. 26 સપ્ટેમ્બર 2001ના રોજ JAWBREAKER ટીમ અફઘાનિસ્તાન પહોંચી હતી—આ ઘટના 9/11ના માત્ર 15 દિવસ બાદ પહોંચી.
દસ્તાવેજોમાં દર્શાવાય છે કે ટીમમાં સાત એજન્સી અધિકારીઓ, ત્રણ એરક્રૂ સભ્યો અને બે અફઘાન ભાગીદારો હતા. CIAના જણાવ્યા પ્રમાણે ત્યારે રાષ્ટ્રપતિ જ્યોર્જ ડબલ્યુ. બુશે એજન્સીને અફઘાનિસ્તાનમાં પહેલું પહોંચીને આગળની લશ્કરી કાર્યવાહી માટે આધાર તૈયાર કરવાની જવાબદારી સોંપી હતી.
JAWBREAKERનો મુખ્ય હેતુ અલ-કાઈદાવ અને તેના નેતૃત્વ સામે અમેરિકાની આગામી કાર્યવાહી માટે જમીન તૈયાર કરવો અને તાલિબાન વિરોધી Northern Alliance સાથે સીધો સંપર્ક સ્થાપિત કરવાનો હતો. ટીમે સ્થાનિક લડવૈયાઓ સાથે CIAના પૂર્વ સંબંધી સ્તરોને ફરી સક્રિય કરીને સ્થાનિક સહયોગ અને આવનારી સૈન્ય પ્રવૃત્તિ માટે જરૂરી વ્યવસ્થા તૈયાર કરવાની જવાબદારી સંભાળી.
હેલિકોપ્ટરનું મૂળ, ફેરફાર અને ઓળખ
CIAના મ્યુઝિયમ દસ્તાવેજ મુજબ આ Mi-17 હેલિકોપ્ટર 1991માં બનાવાયેલું હતું. એજન્સીએ એવિઓનિક્સમાં ફેરફાર કરીને તેને જુદી જરૂરીયા મુજબ તૈયાર કરેલું અને કોકપિટમાં સિરિલિક લખાણ ઉપર અંગ્રેજીમાં ઓળખ અને સૂચના આપવા માટે ફેરફાર કરવામાં આવ્યા હતા. હેલિકોપ્ટરમાં ટ્રાન્સપોન્ડર નહોતો, જેના કારણે અમેરિકા અને સહયોગી દળોમાં તેને ઓળખવામાં મુશ્કેલી પડી શકે તેવી શક્યતા હતી; તેથી ક્રૂએ હોરિઝોન્ટલ સ્ટેબિલાઇઝર પર અમેરિકન ધ્વજ અને “USA” લખાવ્યા. બાદમાં તેની પૂંછડી નંબરને “91101” કરવામાં આવ્યો, જે 11 સપ્ટેમ્બર 2001ના હુમલાનું સ્મરણ છે.
મહત્વનું એ છે કે CIAના દસ્તાવેજો મુજબ આ Mi-17 રશિયન ડિઝાઇનનું હાન્સલપર હોવા છતાં આને યુદ્ધ દરમિયાન રશિયા પાસેથી કબજે કરેલું નહોતું—એજન્સીએ જ તેનો ઉપયોગ અને ફેરફાર કર્યો હતો.
ઉંચાઈવાળા રુટ અને માહિરી કામગીરી
CIAના પૂર્વ ડિરેક્ટર જ્હોન બ્રેનને 2016માં આપેલા ભાષણમાં જણાવ્યું હતું કે તે વખતે Mi-17એ તાજિકિસ્તાન તરફથી લગભગ 15,000 ફૂટ ઊંચા હિંદુકુશ પાસને પાર કરીને પંજશીર વેલીમાં પ્રવેશ કર્યો હતો. એજન્સીના દસ્તાવેજો મુજબ Mi-17ની પસંદગી પાછળ તેની ઊંચાઈ, કઠિન ભૂપ્રદેશ અને ઠંડી પરિસ્થિતિઓમાં કાર્ય કરવાની ક્ષમતા હતી.
CIAના મ્યુઝિયમ દસ્તાવેજ મુજબ આ હેલિકોપ્ટરે અફઘાનિસ્તાનમાં એજન્સી માટે કુલ 310 મિશન ઉડવ્યા અને તેની છેલ્લી ઉડાન 2012માં નોંધાઈ હતી. વર્ષો સુધી તે લોકો અને સામગ્રી પહોંચાડવા માટે ઉપયોગમાં આવતું રહ્યું.
CIA હેડક્વાર્ટરમાં પ્રદર્શન અને સમર્પણ
આ Mi-17 2018માં CIAના હેડક્વાર્ટર પહોંચ્યો અને એજન્સીના એરક્રાફ્ટ કલેક્શનનો ભાગ બનાવવામાં આવ્યો. JAWBREAKER ટીમના અફઘાનિસ્તાન પહોંચ્યા બાદ બરાબર 18 વર્ષ પછી, 26 સપ્ટેમ્બર 2019ના રોજ તેનું સત્તાવાર સમર્પણ અને પ્રદર્શન સમારોહ આયોજિત કરાયું. હેલિકોપ્ટરને ઓરિજિનલ હેડક્વાર્ટર બિલ્ડિંગની ઉત્તર-પૂર્વ તરફના હરિયાળા વિસ્તારમાં મૂકવામાં આવ્યુ અને તેની આસપાસનો ખડકાળ વિસ્તાર અફઘાનિસ્તાનના ભૂપ્રદેશની યાદ અપાવે તે રીતે તૈયાર કર્યો છે.
CIAના સૂચન મુજબ આ Mi-17 માત્ર એક જૂનું રશિયન હેલિકોપ્ટર નથી—તે 9/11 પછીની એજન્સીની ગોપત્ય અને સૈન્ય કામગીરીના શરૂઆતના તબક્કાનું ભૌતિક સ્મારક છે અને એજન્સીની અફઘાનિસ્તાનમાં પ્રથમ હાજરી સ્થાપવામાં એનો મહત્વનો ભાગ રહ્યો છે.
મિશન નેતૃત્વ અને CIAની અંદરની યોગદાનોનું પ્રમાણ
JAWBREAKER મિશનનું નેતૃત્વ CIA અધિકારી Gary Schroenએ સંભાળ્યું હતું. સત્તાવાર અહેવાલ મુજબ Schroenએ પોતાની નિવૃત્તિ મુલતવી રાખી અને ટીમનું નેતૃત્વ લીધું; CIAના નિવેદન અનુસાર તેમણે અફઘાનિસ્તાનમાં પહેલી પહોંચનાર અમેરિકન ટીમનું નેતૃત્વ કર્યું. CIAના 2019ના સત્તાવાર અહેવાલમાં Schroenએ જણાવ્યું હતું કે JAWBREAKERની સફળતા માત્ર ટીમના સભ્યોની જ કિંમત ન હતી, પણ એજન્સીના અનેક અધિકારીઓ અને વિભાગોના સંકલિત પ્રયાસોએ પણ મહત્વનો યોગદાન આપ્યો.