મોદી-પુતિનની INNOPROM Indiaની મુલાકાત
નવી દિલ્હીમાં 18મી BRICS સમિટની પૂર્વસંધ્યાએ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિનની મુલાકાત અને પછીની સાથેની કાર મુસાફરી ફરી ચર્ચાનો વિષય બની છે. 11 સપ્ટેમ્બરે દ્વિપક્ષીય બેઠક પૂર્ણ થયા બાદ બંને નેતાઓ એક જ કારમાં સવાર થઈને ભારત મંડપમ ખાતે યોજાયેલા INNOPROM India ઔદ્યોગિક પ્રદર્શનને મુલાકાતે પહોંચ્યા હતા.
મીડિયા અને વિશ્લેષકો દ્વારા આ સાથેની મુસાફરીને ફરી ‘કાર ડિપ્લોમસી’ તરીકે જોવામાં આવી રહી છે. ઘટનાની વિગત 11 સપ્ટેમ્બરના રોજ દ્વિપક્ષીય બેઠક બાદ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી અને રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિને મળીને INNOPROM India પ્રદર્શનનું નિરીક્ષણ કર્યું. INNOPROM Indiaનું આયોજન 9થી 11 સપ્ટેમ્બર 2026 દરમિયાન નવી દિલ્હીના ભારત મંડપમ ખાતે થયું હતું.
ભારત સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતમાં આ પ્રદર્શનનું આ પહેલું આયોજન હતું. પ્રદર્શનમાં રશિયાની હાજરી અને રજૂ કરાયેલી ક્ષમતાઓ પ્રદર્શનમાં રશિયાના વિવિધ કંપનીઓ અને સંસ્થાઓએ એવિએશન, સ્પેસ, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ, અદ્યતન મેન્યુફેક્ચરિંગ, ઔદ્યોગિક એન્જિનિયરિંગ, માઇનિંગ, ન્યુક્લિયર અને અન્ય ટેક્નોલોજી ક્ષેત્રોની ક્ષમતાઓ રજૂ કરી.
Roscosmos અને Rosatom જેવી રશિયન સંસ્થાઓની હાજરીને પણ પ્રદર્શનનું વ્યૂહાત્મક મહત્વ વઘારવામાં આવ્યું હતું. ભારત સરકારના જણાવ્યા મુજબ INNOPROM Indiaને ભારત-રશિયા વચ્ચેનું ઔદ્યોગિક અને વ્યાપારી સહયોગ વધારવાનું એક મહત્વપૂર્ણ પ્લેટફોર્મ માનવામાં આવ્યું છે.
ચર્ચા કરેલા મુદ્દા
બંને નેતાઓએ ચર્ચા કરેલા મુદ્દા વડાપ્રધાન કાર્યાલયના જણાવ્યા અનુસાર, મોદી અને પુતિને રાજકીય, આર્થિક, સંરક્ષણ, ઊર્જા, અવકાશ, સ્કિલ મોબિલિટી અને લોકો વચ્ચેના સંપર્ક સહિત ભારત-રશિયા સહકારના વિવિધ ક્ષેત્રોની સમીક્ષા કરી. બંનેએ Programme for Economic Cooperation 2030ના અમલીકરણ સહિત વેપારી સંબંધોને વધુ ગાઢ બનાવવાની જરૂરિયાત પર ચર્ચા કરી.
ભારત અને રશિયા 2030 સુધીમાં દ્વિપક્ષીય વેપારને 100 અબજ ડોલર સુધી લઈ જવાનો લક્ષ્ય ધરાવે છે, અને INNOPROM Indiaને તે લક્ષ્ય તરફ ઔદ્યોગિક અને વ્યાપારી સહકાર વધારવાના એક પ્લેટફોર્મ તરીકે જોવામાં આવ્યું હતું.
વાતચીત દાયરો માત્ર દ્વિપક્ષીય મુદ્દાઓ સુધી મર્યાદિત ન હતા — BRICSમાં ભારતની 2026ની અધ્યક્ષતા હેઠળ ભારત-રશિયા સહકાર અને પશ્ચિમ એશિયા તથા બ્લેક સી વિસ્તારમાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષો અંગે પણ બંનેને વિચારવિમર્શ થયો. આ સંઘર્ષોની અસર દરિયાઈ વેપાર અને ભારતીય નાવિકોની સુરક્ષા પર પડી રહી છે, જેના વિશે પણ ચર્ચા દાખલ કરવામાં આવી હતી.
કાર ડિપ્લોમસીનો પરિપ્રેક્ષ્ય
મોદી અને પુતિન વચ્ચે એક જ કારમાં મુસાફરી કરવાનો પ્રસંગ નવો નથી. ઓગસ્ટમાં બિશ્કેકમાં બંને એક જ કારમાં વર્લ્ડ નોમેડ ગેમ્સના કાર્યક્રમમાં ગયા હતા. ખાસ કરીને 31 ઓગસ્ટ 2026ના રોજ કિર્ગિસ્તાનના બિશ્કેકમાં SCO સમિટ દરમિયાન દ્વિપક્ષીય વાતચીત બાદ બંને નેતાઓ એક જ કારમાં વર્લ્ડ નોમેડ ગેમ્સના ઉદ્ઘાટન સમારોધમાં પહોંચ્યા હતા.
SOURCE મુજબ આથી પહેલા 2025માં ચીનના તિયાનજિનમાં SCO સમિટ દરમિયાન અને ડિસેમ્બર 2025માં પુતિનની ભારતમાં આવેલી મુલાકાત દરમિયાન પણ બંને સાથે કારમાં મુસાફરી નોંધાઈ હતી. મીડિયા અને વિશ્લેષકો આવી અનૌપચારિક કાર સાથેની મુસાફરીને ‘કાર ડિપ્લોમસી’ તરીકે વર્ણવે છે, પરંતુ તેને કોઈ સત્તાવાર રાજદ્વારી નીતિ તરીકે રજૂ કરવામાં આવતો નથી.
સ્રોત મુજબ એક જ કારમાં મુસાફરી કરવી પોતે કોઈ નવા કરાર, નીતિ અથવા મોટા રાજકીય નિર્ણયનો પુરાવો નથી; તે બંને નેતાઓ વચ્ચેના વ્યક્તિગત સંપર્ક અને જાહેર છબીના પ્રતીકાત્મક પાસા તરીકે જોવામાં આવે છે.
સાંસ્કૃતિક વિનિમય
તિરુક્કુરલની રશિયન આવૃત્તિ બેઠક દરમિયાન વડાપ્રધાન મોદીએ પુતિનને તિરુક્કુરલની રશિયન અનુવાદિત નકલ ભેટમાં આપી. મોદીએ પોતાના સોશિયલ મીડિયા પર જણાવ્યું કે આ પુસ્તક મહાન તમિલ કવિ‑દાર્શનિક તિરુવલ્લુવરના શાશ્વત જ્ઞાનને ભાષા અને સરહદોની પાર લઈ જાય છે. તિરુક્કુરલમાં કુલ 1,330 દ્વિપદીઓ છે અને તે મુખ્યત્વે સદાચાર, સંપત્તિ અને પ્રેમ જેવા ત્રણ મોટા વિષયક્ષેત્રોને આવરી લે છે.
તાજા અહેવાલો અનુસાર પુતિનને આપવામાં આવેલી રશિયન આવૃત્તિનો અનુવાદ નાયરા મકર્તચ્યાને કર્યો છે.
પ્રતિસાદ અને પ્રસાર
નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલી આ મુલાકાત બાદ બંને નેતાઓની એક જ કારમાં INNOPROM પહોંચવાની તસવીરો અને વીડિયો સોશિયલ માધ્યમોમાં ચર્ચામાં આવ્યા છે. સ્રોતના જોજ મુજબ તે દૃશ્ય પાક્કા રાજકીય પૂર્વનિર્ધારિત નિર્ણયોનો પુરાવો નથી, પરંતુ ભારત અને રશિયા રાજકીય અને આર્થિક મૈત્રી ઉપરાંત વેપાર, ઉદ્યોગ અને ટેક્નોલોજીના ક્ષેત્રોમાં વધુ સહકાર કરવા ઇચ્છુક હોવાનું સંકેત આપે છે.