BRICS Summit 2026: UPI મોડેલથી ડોલર નિર્ભરતા ઘટાડવાની તૈયારી

BRICS Summit 2026માં UPI મોડેલનું મહત્વ

BRICS Summit 2026માં ડોલર પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા અને સ્થાનિક ચલણોમાં ચુકવણીને સરળ બનાવવા માટે વિકલ્પો શોધવાના પ્રયાસો આગળ વધ્યા છે. તાત્કાલિક ડિજિટલ ચુકવણીની સરળતા માટે ભારતનું UPI મોડેલ ખાસ મહત્વ ધરાવે છે અને તેને આંતરરાષ્ટ્રીય પેમેન્ટ્સ માટે એક વ્યવહારિ માર્ગ તરીકે જોયું પણ જા રહીું છે.

RBIની ચર્ચાઓ

આરબીઆઈે BRICSમાં ઝડપી ચુકવણી પ્રણાલીઓને લિંક કરવાની અને CBDC ઇન્ટરઓપરેબિલિટી જેવા વિકલ્પો પર ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે તેની પુષ્ટિ કરી છે. ભારતનું UPI મોડેલ અને એકીકરણનો અભિપ્રાય ભારતચાવે છે કે BRICS દેશોની વિવિધ ઝડપી ડિજિટલ ચુકવણી પ્રણાલીઓને UPIની જેમ એકીકૃત કરવામાં આવે, જે રીતે UPIએ અંદરઘર બેંક ખાતાઓ વચ્ચે તાત્કાલિક ચુકવણીઓને સરળ બનાવ્યું છે.

સ્થાનિક ચલણોમાં ટ્રાન્ઝેક્શન

આ રીતે રાષ્ટ્રીય ચલણો અને ડિજિટલ ચુકવણી માળખાઓ વચ્ચે પેમેન્ટ કનેક્ટિવિટી મજબૂત કરીને ટ્રાન્ઝેક્શન્સ સ્થાનિક ચલણોમાં શક્ય બનાવવાના પ્રયત્નો થઇ રહ્યાં છે. ભારત પહેલેથી જ પોતાના UPI મોડેલને અન્ય દેશોના સિસ્ટમો સાથે એકીકૃત કરવા પર કામ કરી રહ્યું છે.

ચુકવણી ઇન્ટરઓપરેબિલિટી

RBI અને CBDC ઇન્ટરઓપરેબિલિટી રૂપેન્દ્ર બૅંક ઓફ ઇન્ડિયાએ (RBI) ઝડપી ચુકવણી પ્રણાલીઓને BRICS દેશોમાં જોડવા તેમજ સેન્ટ્રલ બેંક ડિજિટલ કરન્સી (CBDC) ઇન્ટરઓપરેબિલિટી જેવી વિકલ્પો પર ચર્ચાઓ ચાલી રહી છે તે જાહેર રીતે પુષ્ટિ કરી છે. આ ચર્ચાઓનો હેતુ ભાગીદારો માટે સહજ અને સલામત પેમેન્ટ ચેનલો વિકસાવવા છે.

ટેકનિકલ પડકારો

પ્રતિકુલતાઓ અને ટેકનિકલ પડકારો આ પ્રસ્તાવને અમલમાં લાવવા સવાલો અને ટેકનિકલ મુશ્કેલીઓ છે કારણ કે સભ્ય દેશોમાં બેંકિંગ સિસ્ટમો, ચલણો, નિયમો અને ડિજિટલ માળખાગત સુવિધાઓ ભિન્ન છે. ચલણ જોખમ, પ્રવાહિતા, સાયબર સુરક્ષા, ડેટા સુરક્ષા અને નાણાકીય ગુના નિવારણ જેવા મુદ્દાઓ પર સામાન્ય વ્યવસ્થા સ્થાપિત કરવાની જરૂર પડશે.

ચીન સહિત કેટલાક મુખ્ય સભ્યો પાસે પોતાનું ડિજિટલ ચુકવણી અને નાણાકીય માળખાગત સિસ્ટમ છે, તેથી આંતર-કાર્યક્ષમતા અને ડેટા સુરક્ષા સંબંધિત મુદ્દાઓ ખાસ મહત્વપૂર્ણ રહેશે. તેથી આ યોજનાને ડોલરને પૂર્ણ રીતે દૂર કરવાની યોજના કહી દેવું યોગ્ય નહીં ગણાય; વર્તમાન દિશા વધુ વ્યવહારિક રીતે ડોલર પરની નિર્ભરતા ઓછા કરતા વૈકલ્પિક ચુકવણી ચેનલો વિકસાવવામાં કેન્દ્રિત છે.