બૉડી નંબર 1003: એક જ મૃતદેહ પર ત્રણ પરિવારનો દાવો
નેપાળમાં 26 ઓગસ્ટે આવેલા વિનાશક પૂર બાદ મૃત્યુઆંક 1,000 ને વટાવી ગઇ છે અને હજારો લોકો હજુ પણ લાપતા છે. પૂર અને કાટમાળ વચ્ચે મળી રહેલા અનેક મૃતદેહોની ઓળખ અધિકારીઓ માટે મોટી મુશ્કેલી બની છે. આ પૃષ્ઠભૂમિમાં પોખરાની એક સરકારી હોસ્પિટલમાં રાખાયેલા બૉડી નંબર 1003ને લઈને ત્રણ અલગ‑અલગ પરિવારોએ પોતાના લાપતા સ્વજન હોવાનો દાવો કર્યો છે.
પોખરા અકેડમી ઑફ હેલ્થ સાયન્સિસમાં રાખવામાં આવેલ બૉડી નંબર 1003 પર ત્રિજ પરિવારોએ દાવો કર્યો હતો — જેમાં બર્દિયાના હાઇડ્રોપાવર પ્રોજેક્ટમાં કામ કરતા ગોપાલ દહિતના પરિવાર અને રૂપનદેહીના ટૂરિસ્ટ ગાઇડ દામોદર બસ્યાલના પરિવારનો સમાવેશ થાય છે. ત્રીજા પરિવારે શરૂઆતમાં દાવો કર્યો હતો પરંતુ પછી પોતાનો દાવો પાછો ખેંચી લીધો, અને હાલમાં મુખ્ય વિવાદ દહિત અને બસ્યાલ પરિવારો વચ્ચે છે.
કાઠમંડુ પોસ્ટના અહેવાલ મુજબ ગોપાલ દહિત પૂર બાદ લાપતા થયા હતા. તેમની બહેન માંજી થારૂ સહિત દૂરનાં સંબંધીઓ બર્દિયાથી ગૈંડાકોટ સુધી આવ્યા અને ત્યાં હોસ્પિટલમાં રાખાયેલાં મૃતદેહોના ફોટોગ્રાફો અને દ્રશ્યો જોઈને દહિત પરિવારે બૉડી નંબર 1003ને ગોપાલ તરીકે ઓળખયો. તેઓ મૃતદેહને ઘરે લઈ જવાની આશા લઈને પોખરામાં પહોંચ્યા ત્યારે બસ્યાલ પરિવારે પણ એ જ મૃતદેહને પોતાનો હોવાની દાવો નોંધાવ્યો હતો.
મૃતદેહની ઓળખ માટેની પ્રક્રિયા
ઓળખ માટે કયા પ્રમાણદંડ અપનાવવામાં આવ્યા? Nepal News અને અન્ય અહેવાલો અનુસાર પરિવારજનો આરંભમાં ફોટોગ્રાફ, ચહેરાનો જમાવો, શરીરની રચના, દાંત, કાન, હોઠ, કપડા અને અન્ય વ્યક્તિગત વસ્તુઓ દ્વારા ઓળખ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. પણ પૂરના પાણીમાં લાંબા સમય સુધી રહેલા મૃતદેહોની હાલતમાં માત્ર દેખાવ અને કેટલીક નિશાનીઓ પરથી ચોક્કસ ઓળખ કરવી મુશ્કેલ હોવાનું અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
DNA ટેસ્ટ અને ફોરેન્સિક પ્રક્રિયા અધિકારીઓએ કહ્યું છે કે એક પરિવારી દાવાને બીજા પરિવારના દાવા સામે તરત સાચા તરીકે સ્વીકારી શકાય નહીં; તેથી વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિ પ્રાથમિક વિકલ્પ બની. બંને બેઠક પર દાવો કરનાર પરિવારો DNA પરીક્ષણ માટે સંમત થયા છે અને સંબંધીઓના DNA નમૂનાઓ લેવામાં આવ્યા છે અને મૃતદેહના નમૂનાઓ સાથે સરખામણી કરવાની યોજના છે.
HimalPressના અહેવાલ મુજબ પોશકા(પોખરા) લાવવામાં આવેલા 102 મૃતદેહોમાંથી તે સમયે માત્ર 15ની ઓળખ થઈ હતી અને મોટાભાગની ઓળખ બાકી હોવાથી ફોરેન્સિક ટીમો પર ભારે કામનું બોજ છે. નેપાળની લેબોરેટરીઓમાં પૂરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાંથી લેવામાં આવેલા અનેક નમૂનાઓની પરીક્ષા ચાલી રહી હોવાથી DNA પ્રક્રિયા પૂર્ણ થવામાં સમય લાગી શકે છે.
અહેવાલો અનુસાર કેટલાક વિસ્તારોએ તે ઓળખ ન થતા મૃતદેહોના સામૂહિક દફન શરૂ કર્યા છે, પરંતુ ભવિષ્યમાં ઓળખ શક્ય બનતી રહે તે માટે DNA નમૂનાઓ અને અન્ય રેકોર્ડ સંરક્ષિત રાખવાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવી રહી છે. બૉડી નંબર 1003નો કિસ્સો એકલોકિક બનાવ નથી; નેપાળની વિનાશક વાવાઝોડા અને પૂર પછી અનેક પરિવારો હોસ્પિટલ, ઓળખ કેન્દ્રો અને મૃતદેહગૃહોમાં પોતાના લાપતા સ્વજનોની શોધમાં આવી રહ્યા છે અને આ સ્થિતિમાં વૈજ્ઞાનિક પરીક્ષણો વધુ તમને નિર્ધારિત ઓળખ માટે અનિવાર્ય બની રહ્યું છે.