ગુજરાત હાઈકોર્ટનો નિર્ણય
અમદાવાદ, 15 નવેમ્બર 2023 — ગુજરાત હાઈકોર્ટે જણાવ્યું છે કે લગ્નનું ખોટું વચન આપી યુવતી સાથે શારીરિક સંબંધ બાંધવો અને ત્યારબાદ કોઈ પણ વ્યાજબી કારણ વગર લગ્નનો ઇન્કાર કરવો તે BNS કલમ-69 હેઠળ શિક્ષાપાત્ર ગુનો ગણાશે. જસ્ટિસ એમ. કે. ઠક્કરે આરોપીનું ક્વાશિંગ પિટિશન ફગાવી આપી FIR રદ કરવાની માંગ ન માની અને ફોજદારી કાર્યવાહી ચાલુ રાખવા સૂચના આપી છે.
કોર્ટના નિવેદન
કોર્ટે જણાવ્યું કે કોઈપણ કારણ વિના લગ્ન ન કરવા કહેવું દર્શાવે છે કે શરૂઆતથી આરોપીના મનમાં લગ્ન કરવાનો ઈરાદો ન હતો. આથી લગ્નના બહાને શારીરિક સંબંધ બાંધીને બાદમાં લગ્ન કરવાનો ઇન્કાર કરવો BNS કલમ-69 હેઠળ દંડનીય કૃત્ય છે. કોર્ટે અરજદારે કરેલી ક્વાશિંગ પિટિશન ફગાવી દીધી અને FIR રદ કરવાની અરજીને મંજૂર ન કરી ફોજદારી કાર્યવાહી ચાલુ રાખવાની હુકમ આપ્યો.
કેસની વિગતો
કેસની વિગતો અનુસાર, અરજદાર યુવક અને ફરિયાદી યુવતીનું પરસ્પર પરિચય અને આત્મીય સંબંધ છેલ્લા બે વર્ષથી વધુ સમયથી ચાલતાં હતા. વર્ષ 2024માં અરજદાર યુવક યુવતીના ઘેર ગયો હતો અને બંનેના માતા-પિતાએ લગ્ન માટે સંમતિ આપી હતી. સગાઈ થવાના દિવસે અરજદારના કુટુંબમાં એક સભ્યનું અવસાન થતાં સગાઈ ન થાઈ શકી હોવા છતાં પાર્ટી દ્વારા લગ્ન થવાની ખાતરી આપવામાં આવી હતી.
ત્યાંથી, અરજદાર અને યુવતી ઉદયપુર ગયા જયાં લગ્નના વચન હેઠળ બંને વચ્ચે શારીરિક સંબંધ બંધાયા. ત્યારબાદ અરજદારના પિતાએ સગાઈ આગળ વધારવા માટે રૂ.15 લાખની માંગ કરી, જેના માટે યુવતીના માતા-પિતાએ સંમતિ આપી હતી. પરંતુ આ વર્ષે મે મહિનામાં જયારે યુવતીના પિતા દ્વારા વિવાહની તારીખ વિશે પૂછપરછ કરવા ગયાં ત્યારે અરજદારના પરિવારજનોે સ્પષ્ટ ના અને અરજદાર યુવકે પણ જણાવ્યુ કે તે તેની સાથે લગ્ન કરવા ઈચ્છતો નથી.
કાનૂની કાર્યવાહી
આના પર આધારે, યુવતીએ અમદાવાદના મહિલા પોલીસ મથક (પૂર્વ) ખાતે BNS કલમ-69 હેઠળ ફરિયાદ તથા FIR નો દાખલો આપ્યો. કાનૂની માપદંડ અને હાઈકોર્ટનું નિરીક્ષણ કોર્ટે સહમતિ અને છેતરપિંડી વચ્ચેનો તફાવત નોંધાવ્યો અને કહ્યું કે સંજોગોનું વિસ્તૃત તપાસ બાદ જ નક્કી થઇ શકે છે કે આરોપીનો કેટલો આશય શરૂઆતથી દૂષિત હતો અથવા તો પછી આ પરિસ્થિતિ સર્જાઈ.
હાઈકોર્ટે તે પણ જણાવ્યું કે આ કેસ પ્રાથમિક દૃષ્ટિએ કાયદાકીય પ્રક્રિયાનો દુરુપયોગ ગણાતો નથી અને સુપ્રીમ કોર્ટના “સ્ટેટ ઓફ હરિયાણા વિ. ભજનલાલ” ચુકાદાના માપદંડ હેઠળ ક્વાશિંગ યોગ્ય નહીં હોવાનું નિર્ધારણ કર્યું બાદ ફોજદારી કાર્યવાહી ચાલુ રાખવાની મંજૂરી આપી છે.
BNS કલમ-69 શું કહે છે?
સંદર્ભ પ્રમાણે ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS) ની કલમ-69 હેઠળ છેતરપિંડીથી અથવા લગ્નનું ખોટું વચન આપી શારીરિક સંબંધ બાંધવાને ગુનો ગણવામાં આવ્યો છે. આ કલમની પ્રાવધાનિકતા 1 જુલાઈ, 2024 થી અમલમાં આવેલ નવા કાયદામાં ઉમેરવામાં આવી છે. સરળ ભાષામાં, જો કોઈ વ્યક્તિ પાસે શરૂઆતથી જ લગ્ન કરવાની ઇચ્છા ના હોય અને ખોટા વચનથી શારીરિક સંબંધ બાંધે તો તે કલમ હેઠળ દંડનીય બને છે.