એડોલ્ફ હીટલરનો ઉદય
એડોલ્ફ હીટલરનો ઉદય અને તેની નાઝી વિચારધારા યુરોપ અને આખા વિશ્વ માટે વિનાશક પરિણામો લાવતા મોટા ઘટનાઓથી ભરેલો છે. ઓસ્ટ્રિયામાં જન્મેલા હીટલરને શરૂઆતમાં ચિત્રકાર બનવાની ઇચ્છા હતી, પરંતુ વિયેનાની સ્કૂલ ઓફ આર્ટ્સે તેના ચિત્રોને નકારી દીધા.
હીટલરના રાજકીય વિચારો
તે પછીની રાજકીય સફરમાં એ જર્મનીની નૈતિકતા અને રાજકીય દિશા બદલવા માટે તેની નેતૃત્વકુશળતા તથા ક્રૂર નીતિઓ યુરોપને ભારે અસર કરી અને બીજા વિશ્વયુદ્ધનું માર્ગતૈયાર બન્યું. લેખમાં ઉલ્લેખ છે કે અભ્યાસમાં તે કાચો હતો અને તેવા મોટા હદ સુધી કે ગ્રામેટિકલ કરેક્ટ ડયુશ (જર્મન) ભાષાનું લખાણ પણ યોગ્ય રીતે કરી શકતો ન હતો.
પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ અને વાર્સાયલ્સ સંધિ પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધે યુરોપનો નકશો બદલ્યો અને જર્મનમાં રાજકીય-આર્થિક તબાહી સર્જાઈ. યુદ્ધ દરમિયાન જર્મન લોકો આશા રાખતા હતા કે યુરોપનો મોટો ભાગ તેમનો છે, પરંતુ યુક્તિઓ અને વિજયની અપેક્ષાઓ નિષ્ફળ રહી.
લેખ અનુસાર ૯.૯.૧૯૧૮ના રોજ ચેમ્બર વિલ્હેમ કૈઝરે ગાદી ત્યાગ કરી અને ૧૧.૧૧.૧૯૧૮ના દિવસે પારિસ નજીક વાર્સાયલ્સમાં શરણાગતિ અને સંધીની ઐતિહાસિક ઘટના ઘટી જેમાં જર્મન સેનાંઓના શરણાગતિનો ઉલ્લેખ થાય છે.
જર્મન અર્થતંત્રની તબાહી
વરસાયલ્સની સંધિને લેખમાં અત્યંત કડક કામગીરી તરીકે વર્ણવવામાં આવી છે. સંધિમાં જર્મની પર પ્રચંડ યુદ્ધદંડ લાદવામાં આવ્યો, ફ્રાંસ અને બેલ્જિયમે કોલ અને લોખંડ સમૃદ્ધ પ્રદેશો પર સૈન્ય મૂક્યાં અને એલ્સેશ અને લોરેન પ્રાંતો ફ્રાંસને આપવામાં આવ્યો.
રહાઈન નદીના પશ્ચિમ કિનારા સુધીનું પ્રદેશ ડીમિલિટરાઇઝ્ડ ઝોન રાખવાની શરત રાખવામાં આવી અને જર્મનીને ૧ લાખથી વધુ સૈનિક રાખવાથી રોકવામાં આવ્યો. આર્થિક કટોકટી અને હાયપરઇન્ફ્લેશન સંધિના પ્રભાવથી જર્મન અર્થતંત્ર તબાહીગ્રસ્ત થયું.
હીટલરનો ઉદય અને નાઝી શાસન
હીટલરના રાજકીય વિચારો અને નાઝી ઉદય હીટલર પાર્લામેન્ટરી પ્રેક્ટિસ અને મેયોરીટી રૂલનો કટ્ટર વિરોધી હતો. તે લખતો કે સાચી લોકશાહી એ ત્યારે હોય છે જ્યારે જનતા એક નેતાને ચૂંટીને તેને અનુસરે.
તે જર્મન વિસ્તરણની યોજના રજૂ કરતો — તેને SOURCEમાં “ડ્રેન્ગ નાગ ઓસ્ટેન (પૂર્વ તરફ પ્રયાણ)” તરીકે ઉલ્લેખ છે — અને યુરોપ તથા બહાર રહેલા બધા જર્મનને રાઇખની અંદર એકીકૃત કરવાની વાત કરતો. હીટલરે સૈનિક મર્યાદાની શરત તોડીને યુરોપમાં સૌથી વિશાળ લશ્કર બનાવવાની દિશામાં પગલાં ભર્યા અને કોન્સ્ક્રીપશન શરૂ કરી.
હીટલર અને નાઝી વિચારોમાં ‘આર્ય’ વર્ગની મહત્તા અને સ્વસ્તિકને પ્રતીક તરીકે રજૂ કરીને યુવાનોમાં ઉત્સાહ ઉભર્યો. લાખો યુવાનો નાઝી પાર્ટીમાં જોડાયા અને તેમને મહાન આર્ય પ્રજા હોવાનો સંદેશ આપવામાં આવ્યો.
પ્રમુખ હિન્ડનબર્ગના ૮૮ વર્ષે નિધન પછી ૧૯૩૪થી હીટલર ચાન્સેલર તથા પ્રેસિડેન્ટ બંને બનવા લાગ્યો તેવો લેખમાં ઉલ્લેખ છે.
આંતરિક દમન અને વિરોધીઓની નિર્મમતા હીટલરના શાસન દરમિયાન નાઝી પક્ષ સત્તા પક્સાવ્યું અને ગેસ્ટાપો જેવી ગુપ્ત પોલીસ દ્વારા હીટલરના વિરોધીઓની ઓળખ કરી તેમને એક પછી એક હત્યા થઈ તેવી પ્રક્રિયા શરૂ હતી.
જર્મનીમાં નાઝી સિવાય બીજી રાજકીય પાર્ટીઓ પર પ્રતિબંધ લાદવામાં આવ્યો — આટલું લેખમાં લેખિત છે.
ઓસ્ટ્રિયા, સુડેટન પર્વતમાળા અને મ્યુનિચ પેક્ટ હીટલરે ઓસ્ટ્રિયામાં રહેલા જર્મનોને જર્મન સાથે જોડવા પ્રયાસ કર્યો. લેખમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ઓસ્ટ્રિયાના પ્રેસિડેન્ટ ડૉ. ડોલ્ફસની ૧૯૩૫માં હત્યા કરાવી હોવાનું દાવો કરવામાં આવ્યો છે.
હીટલરે સુડેટન પર્વતમાળાના જર્મન વસ્તીની માંગને સાહસ આપી અને ઝેકોસ્લોવાકિયાના ઝેક પ્રદેશોને વહેલું કબ્જો કરી લીધો. ઝેક પ્રદેશ જીત્યા પછી હીટલરે જણાવ્યો કે હવે એની યુરોપમાં વધુ ક્ષેત્ર લેવા ઇચ્છા નથી.
બ્રિટિશ વડાપ્રધાન લોર્ડ ચેમ્બરલેનની મુલાકાત માટે મ્યુનિચ ગયા. ૨૯ સપ્ટેમ્બર ૧૯૩૮ના રોજ મ્યુનિચમાં ફ્રાંસ, બ્રિટન, જર્મની અને ઇટાલી વચ્ચે મ્યુનિચ પેક્ટ થયા; આ સમયે ઇટાલીનું નેતૃત્વ બેનિટો મુસોલિની પણ હાજર હતું.
ચેમ્બરલેન લંડન પરત આવ્યા ત્યારે કહ્યું: “આઈ હેવ બ્રોટ હોનર એન્ડ પીસ ટુ યુ,” જ્યારે મિનિસ્ટર ફોર એડમિરાલ્ટી પદે રહેલા વિન્સન ચર્ચિલે કહ્યું: “ઓનર વી હેવ ઓલરેડી લોસ્ટ બી પ્રીપરડ ફોર વોર.”
એક્સિસ અને દુબાળતાનું પરિણામ સમય દરમિયાન જાપાનના જનરલ ટોંજો જર્મનીની મુલાકાત પર ગયા અને મુસોલિની પણ સહભાગી બન્યા. આ રીતે જર્મની, ઇટાલી અને જાપાનનો સાંઠગાંઠ ઉભરાયો અને એમને એક્ષિસ સ્ટેટસ કહાયું.
હીટલરે પોલેન્ડના ડાંઝીગ કોરિડોરને જર્મન પ્રત્યેનો અન્યાય ગણાવીને ૧ સપ્ટે. ૧૯૩૯ના દિવસે વિશ્વને યુદ્ધમાં ઘસેડ્યો અને બીજું વિશ્વયુદ્ધ શરૂ થયું, એમ લેખમાં જણાવવામાં આવ્યું છે.
લેખમાં વધારાએ ઉલ્લેખ છે કે હીટલરના નીતિ અને નાજી શાસન હેઠળ યહૂદી અને અન્ય સમુદાયો પર કઠોર અને આામાન્ય અધિકારીઓ દ્વારા માનવતાવિરોધી અત્યાચાર થયા અને ઘણા લોકોને ગેસ ચેમ્બરમાં માર્યા ગયા, એ પણ લેખમાં લખાયેલું છે.