મોદીની મધ્ય એશિયા યાત્રા
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી તાશકંદમાં ઉઝબેકિસ્તાનના રાષ્ટ્રપતિ શવકત મિર્ઝિયોયેવ સાથે બેઠક કરશે — આ બેઠક તેમના મધ્ય એશિયા પ્રવાસનું એક મુખ્ય કેન્દ્ર રહેશે. બંને નેતાઓ ભારત-ઉઝબેકિસ્તાન વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીની સમીક્ષા કરશે અને વેપાર, રોકાણ, સંરક્ષણ, ડિજિટલ કનેક્ટિવિટી, ઉર્જા, શિક્ષણ અને લોકો વચ્ચેના સંપર્ક સહિતના ક્ષેત્રોમાં સહકાર વધારવા અંગે ચર્ચા કરશે.
ઉઝબેકિસ્તાનની મુલાકાત બાદ વડાપ્રધાન બિશ્કેક જશે અને 31 ઓગસ્ટ અને 1 સપ્ટેમ્બરે યોજાનારી શાંઘાઈ કોઓપરેશન ઓર્ગેનાઈઝેશનની 26મી સમિટમાં ભાગ લેશે. તાશકંદ બેઠકમાં ચર્ચાતી મુખ્ય વિષયવસ્તુ સ્રોતો અનુસાર તાશકંદ બેઠક દરમિયાન બંને નેતાઓ વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીની સમીક્ષા કરશે અને ભવિષ્યના સહકાર માટેના રોડમેપ પર ચર્ચા થવાની અપેક્ષા છે.
મુખ્ય મુદ્દાઓમાં વેપાર અને રોકાણ, સંરક્ષણ, ડિજિટલ કનેક્ટિવિટી, ઉર્જા, શિક્ષણ અને લોકો વચ્ચેનો સંપર્ક સામેલ છે. ઉઝબેકિસ્તાનનો ભૂમિકા અને ભાગીદારીનો વ્યાપારિક દૃષ્ટિકોણ સ્રોત મુજબ વડાપ્રધાન તરીકે મોદીની ઉઝબેકિસ્તાનની આ ચોથી મુલાકાત છે અને તે બંને દેશો વચ્ચે વધતી રાજદ્વારી નજીકતાનો પ્રતિબિંબ છે.
ઉઝબેકિસ્તાનને ભારત માટે માત્ર દ્વિપક્ષિય ભાગીદાર નહીં પરંતુ મધ્ય એશિયાના અન્ય બજારો અને વ્યૂહાત્મક તકો સુધી પહોંચ માટેની મહત્વપૂર્ણ કડી તરીકે જોવામાં આવે છે. બંને દેશો પરંપરાગત રાજદ્વારી સંબંધોથી આગળ જઈને ટેકનોલોજી, રોકાણ, ડિજિટલ સહકાર અને વ્યૂહાત્મક ક્ષેત્રોમાં વધુ વ્યવહારિક ભાગીદારી ઊભી કરવા ઈચ્છે છે.
કનેક્ટિવિટી અને પડકારો
મધ્ય એશિયા સુધીની સૌથી મોટી કાર્યકારી મુશ્કેલી ભૌગોલિક કનેક્ટિવિટીની અનાશુંકતા છે, કારણ કે ભારતની સીધી જમીની પહોંચ ઉપલબ્ધ નથી. આયોજિત વિકલ્પોમાં ખાસ કરીને ઈરાનનું ચાબહાર બંદર અને ઇન્ટરનેશનલ નોર્થ-સાઉથ ટ્રાન્સપોર્ટ કોરિડોર (INSTC)ને મહત્વ આપવામાં આવી રહ્યું છે.
બિશ્કેકમાં SCO સમિટ અને ભારતીય પ્રાથમિકતાઓ ઉઝબેકિસ્તાનની મુલાકાત બાદ વડાપ્રધાન કિર્ગિઝ રિપબ્લિકના રાષ્ટ્રપતિ સાદિર જાપારોવના આમંત્રણ પર બિશ્કેક જશે અને 31 ઓગસ્ટ અને 1 સપ્ટેમ્બરે યોજાનારી શાંઘાઈ કોઓપરેશન ઓર્ગેનાઈઝેશનની 26મી સમિટમાં ભાગ લેશે. આ સમિટ SCOની 25મી વર્ષગાંઠના પ્રસંગે વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે.
ભારત 2017થી SCOનું પૂર્ણ સભ્ય છે અને સંગઠનના વિવિધ મંચો પર સુરક્ષા, આતંકવાદ વિરોધી સહકાર અને પ્રાદેશિક સ્થિરતા જેવા મુદ્દાઓને સતત મહત્વ આપતું રહ્યું છે.
ભારતની પ્રાથમિકતાઓ
સત્તાવાર રીતે જણાવાયું છે કે વડાપ્રધાન સમિટની બાજુમાં SCO નેતાઓ સાથે દ્વિપક્ષિય બેઠક કરશે, પરંતુ તમામ બેઠકોની વિગત પૂર્વથી જાહેર કરવામાં આવી નહોઈ. રશિયા અને ચીનના ઉચ્ચ સ્તરીય નેતાઓની હાજરીને કારણે સમિટનું વ્યૂહાત્મક મહત્ત્વ વધ્યું ગણાય છે.
સુરક્ષા, કનેક્ટિવિટી અને તકો — ભારતની ત્રણ પ્રાથમિકતાઓ સ્રોતો મુજબ બિશ્કેકમાં વડાપ્રધાન મોદી ભારતની પ્રાથમિકતાઓને ત્રણ મુખ્ય સ્તંભ તરીકે રજૂ કરશે: સુરક્ષા, કનેક્ટિવિટી અને તકો.
સુરક્ષાના ક્ષેત્રમાં ભારત આતંકવાદ, અલગતાવાદ અને ઉગ્રવાદ સામે સહયોગ પર ભાર મૂકે છે. કનેક્ટિવિટીનો અર્થ માત્ર માર્ગો અને બંદરો નહીં, પરંતુ વિશ્વસનીય, પારદર્શક અને પરસ્પર લાભદાયી વેપાર નેટવર્ક ઊભું કરવાનો છે. તકોનો ઉદ્દેશ વેપાર, રોકાણ, ટેકનોલોજી, વિકાસ અને લોકો વચ્ચેના સંબંધો વધારવાનો છે.
સાંસ્કૃતિક અને પ્રતીકાત્મક કાર્યક્રમો વડાપ્રધાનના તાશકંદ કાર્યક્રમમાં સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક જોડાણને મહત્વ આપવામાં આવ્યું છે. સત્તાવાર કાર્યક્રમ પ્રમાણે તેઓ તાશકંદ સ્થિત શાસ્ત્રી સ્મારકની મુલાકાત લેશે અને તાશકંદ સ્ટેટ યુનિવર્સિટી ઓફ ઓરિએન્ટલ સ્ટડીઝ ખાતે આવેલ મહાત્મા ગાંધી સેન્ટરની મુલાકાત કરશે.
કિર્ગિઝ રિપબ્લિકમાં તેઓ 6ઠ્ઠા વર્લ્ડ નોમેડ ગેમ્સના ઉદ્ઘાટન સમારોહમાં પણ હાજરી આપશે. મૂળ સૂત્રો અનુસાર આ પ્રવાસની સફળતાનું માપણ તેના પર منحصر રહેશે કે શું વેપાર અને રોકાણમાં વૃદ્ધિ થાય છે, ડિજિટલ તથા ભૌતિક કનેક્ટિવિટી માટે અમલીકરણ થાય છે, ઊર્જા અને વ્યૂહાત્મક સંસાધનોમાં સહકાર વધે છે અને આતંકવાદ વિરોધી સુરક્ષા માળખા માટે ચાલી રહેલા પ્રોજેક્ટોમાં વાસ્તવિક પ્રગતિ જોવા મળે છે.