સિંહસ્થ મહાકુંભની સત્તાવાર શરૂઆત
નાશિકના રામકુંડ અને ત્ર્યંબકેશ્વરમાં આજથી સિંહસ્થ મહાકુંભ મેળાની સત્તાવાર શરૂઆત થઈ ગઈ છે. બપોરે 12:02 વાગ્યે રાષ્ટ્રપતિ મુર્મુએ રામકુંડમાં ધ્વજસ્તંભનું પૂજન અને ધ્વજારોહણ કર્યું. સત્તાવાર ઉદ્ઘાટન અને કાર્યક્રમ સ્તંભ પૂજન બાદ ધ્વજારોહણ કરીને મેળાનું ઉદ્ઘાટન કરવામાં આવ્યું. રામકુંડને ફૂલોથી શણગારવામાં આવ્યું હતું.
અંગત સ્રોતો અનુસાર એક જ કાર્યક્રમમાં શંખનાદ દ્વારા બનાવેલા ગિનીઝ વર્લ્ડ રેકોર્ડનું પ્રમાણપત્ર પણ અર્પણ કરવાનું આયોજન છે. આ પહેલાં શુક્રવારે નાશિકમાં મહાધ્વજ ગ્રામ પરિક્રમા યોજાઈ હતી. સ્નાનસ્થળ અને પરંપરા મહારાષ્ટ્રના બે ધાર્મિક કેન્દ્રો નાશિક અને ત્ર્યંબકેશ્વર છે, જ્યાં દર 12 વર્ષે સિંહસ્થ મહાકુંભ યોજાય છે.
સ્નાન અને તીર્થસ્થળ
નાશિકમાં રામકુંડ અને ત્ર્યંબકેશ્વરમાં કુશાવર્ત તીર્થ પર શ્રદ્ધાળુઓ ગોદાવરી નદીમાં પવિત્ર સ્નાન કરશે. નાશિક કુંભમાં વૈષ્ણવ અને શૈવ અખાડાઓનાં સ્નાન અલગ-અલગ તીર્થસ્થળોએ થાય છે. નાશિક અને ત્ર્યંબકેશ્વરને એક જ આયોજનના બે મુખ્ય કેન્દ્રો તરીકે જોવામાં આવે છે.
મેલાનો સમયગાળો અને મુહૂર્ત શીર્ષક અનુસાર આ સિંહસ્થ મહાકુંભ 22 મહિના સુધી ચાલશે, જ્યારે અન્ય વર્ણનમાં એમ જણાવાયું છે કે કુંભ મેળો 20 મહિના સુધી ચાલનારા છે. સ્રોત અનુસાર નાશિકમાં સ્નાન માટે કુલ 44 મુહૂર્ત અને ત્ર્યંબકેશ્વરમાં 53 મુહૂર્ત નિર્ધારિત કરાયા છે.
શ્રદ્ધાળુઓની અપેક્ષા સરકારનું અંદાજ છે કે નાશિકમાં લગભગ 8-10 કરોડ અને ત્ર્યંબકેશ્વરમાં આશરે 4 કરોડ શ્રદ્ધાળુઓ મેળામાં હાજર રહેશે. શંખનાદમાં ગિનીઝ વર્લ્ડ રેકોર્ડ નાશિકમાં 25 ઓક્ટોબરે ગોદાવરી કિનારે યોજાયેલા કાર્યક્રમમાં 517 શ્રદ્ધાળુઓએ એકસાથે શંખ વગાડીને ગિનીઝ વર્લ્ડ રેકોર્ડ બનાવ્યો હતો. અગાઉનો રેકોર્ડ 303 લોકોનો હતો.
સહભાગીઓએ આશરે પાંચ મિનિટ અને 30 સેકન્ડ સુધી શંખ વગાડ્યા. આયોજકોના જણાવ્યા અનુસાર કાર્યક્રમ માટે ચેન્નઈથી ખૂબ જ પ્રમાણિત શંખો મંગાવવામાં આવ્યા હતા.
સિંહસ્થ નામની વ્યાખ્યા નાશિકનો કુંભ ‘સિંહસ્થ’ તરીકે ઓળખાય છે કારણ કે પરંપરાગત જ્યોતિષીય ગણતરીમાં ગુરુનો સિંહ રાશિમાં પ્રવેશનું વિશેષ મહત્વ હોય છે. કુંભની તારીખો સામાન્ય કેલેન્ડર પ્રમાણે જ નક્કી થતી નથી; તેમાં ગ્રહોની સ્થિતિ અને અખાડાઓની સંમતિનો પણ માહાત્મ્ય છે.
હિન્દુ માન્યતા અનુસાર સમુદ્રમંથન દરમિયાન અમૃતની ટીપાઓ ચાર સ્થળો — પ્રયાગરાજ, હરિદ્વાર, ઉજ્જૈન અને નાશિક — પર માંડી પડી હતી અને એ જ કારણે આ સ્થળોની કુંભ પરંપરા જૂની છે.