ગુજરાતમાં વીજસંકટ
સરકારે ગુજરાતને ‘પાવર સરપ્લસ’ રાજ્ય ગણાવવાના દાવા કર્યા હતા, છતાં હવે રાજ્યમાં વીજસંપદા તંગ પડી ગઈ છે અને મોંઘી વીજળી ખરીદવાની ફરજ પડી છે. માહિતી અનુસાર છેલ્લા 2 વર્ષમાં અદાણી પાવર પાસેથી કુલ 28,715 મિલિયન યુનિટ વીજળી માટે 15,395 કરોડ રૂપિયાની ખરીદી નોંધાઈ છે.
ખરીદી અને ખર્ચના આંકડા
કોંગ્રેસે સરકારના વીજ આયોજન અને પારદર્શિતાની નીતિ સામે સવાલો ઉઠાવ્યા છે. ખરીદી અને ખર્ચના આંકડા વિઘદાતા રજુઆત અનુસાર છેલ્લા 2 વર્ષમાં અદાણી પાવર પાસેથી કુલ 28,715 મિલિયન યુનિટ વીજળી ખરીદવામાં આવી હતી અને તેની મૂલ્યરાશિ 15,395 કરોડ રૂપિયા બતાવવામાં આવી છે. વર્ષ 2024 માટે અદાણી પાસેથી 15,492 મિલિયન યુનિટ વીજળી માટે 8095 કરોડ રૂપિયા ખર્ચ થયા હોવાના આંકડા રજૂ થયા છે, જ્યારે વર્ષ 2025 માટે 13,223 મિલિયન યુનિટ વીજળી માટે 7300 કરોડ રૂપિયા ખર્ચ થયાના આંકડા બતાવવામાં આવ્યા છે.
સરકારી ઉત્પાદન અને વપરાશ
વર્ષ 2024-25 દરમિયાન 11,777 મિલિયન યુનિટ વીજળીની ખરીદી, 1322 કરોડ રૂપિયાના ફિક્સ્ડ ચાર્જ અને 3.77 પ્રતિ યુનિટના સરેરાશ વેરીએબલ ખર્ચનો ઉલ્લેખ પણ કરવામાં આવ્યો છે. લેખમાં નોંધાયું છે કે ફિક્સ્ડ અને વેરીએબલ ચાર્જ અલગ પ્રકારના ખર્ચ છે અને કરારની શરતો, સમયગાળો અને કુલ ચૂકવણીના વિવરણો પારદર્શક રીતે જાહેર કરવા જોઈએ.
વિજ વપરાશ અને સરકારી ઉત્પાદનનો ફેરફાર પ્રસ્તુત આંકડાઓ પ્રમાણે ગુજરાતમાં કુલ વીજ વપરાશ વર્ષ 2024માં 1,26,698 મિલિયન યુનિટથી વધીને વર્ષ 2025માં 1,28,128 મિલિયન યુનિટ થયો છે. એક જ સમયે સરકારી વીજ કંપનીઓનું ઉત્પાદન વર્ષ 2024માં 1,21,776 મિલન યુનિટથી ઘટીને વર્ષ 2025માં 1,19,498 મિલિયન યુનિટ થયું છે.
ખાનગી સ્રોથી ખરીદીની જરૂરિયાત
આમાંથી ગણતરી મુજબ વીજ વપરાશમાં 1160 મિલિયન યુનિટનો વધારો સામે સરકારી ઉત્પાદનમાં 2280 મિલિયન યુનિટનો ઘટાડો નોંધાયો છે, જેને કારણે ખાનગી સ્રોથી ખરીદીની જરૂરિયાત વધવાની સ્થિતિ બનતી દેખાય છે. ટૂંકા ગાળાના કરારા અને ખુલાસાની માંગ રાજ્ય સરકારે ટૂંકા ગાળાના કરારોની જાહેરાતમાં ઑક્ટોબર માટે 2999 મેગાવોટ, નવેમ્બર માટે 1740 મેગાવોટ અને ડિસેમ્બર માટે 1335 મેગાવોટનો ઉલ્લેખ કર્યો છે.
નોંધનીય છે કે જાહેર થયેલી માહિતીમાં માત્ર કેટલા મેગાવોટ મેળવી રહ્યા છે તે જ જણાવાયું છે; કઈ કંપની પાસેથી તે વીજળી ખરીદવામાં આવશે, પ્રતિ યુનિટ દર કેટલો રહેશે, કરારનો સમયગાળો શું છે, કુલ નાણાકીય જવાબદારી કેટલી રહેશે અને અન્ય ઉપલબ્ધ વીજ સ્રોતો સાથે દરોની તુલના કરવામાં આવી છે કે નહીં—આ તમામ વિગતો હજુ જાહેર કરવી બાકી છે.
કોંગ્રેસે સરકારથી આ તમામ વિગતો જાહેર કરવાની અને ખરીદીની પુરાવેદી તથા મૂલ્યની તુલનાત્મક માહિતી જનતાના સમક્ષ મૂકવાની માંગ કરી છે. પારદર્શિતા માટે શું માંગવામાં આવ્યું છે લેખમાં સૂચવેલ મુજબ પારદર્શિતા અને યોગ્ય આયોજન માટે નીચેનાં મુદ્દાઓ જાહેર કરવાની વિનંતી કરવામાં આવી છે: દરેક સરકારી વીજ મથકનું પ્લાન્ટવાર ઉત્પાદન અને સ્થાપિત ક્ષમતા ક્ષમતાનો વાસ્તવિક ઉપયોગ અને જાળવણીને કારણે બંધ રહેલા સમયગાળા ઈંધણની ઉપલબ્ધતા અને ઉત્પાદન ઘટવાના કારણો સરકારી વીજ ઉત્પાદનની સરેરાશ કિંમત અને ખાનગી કંપનીઓ પાસેથી ખરીદાતી વીજળીના દરોની તુલનાત્મક વિગતો.