ફ્રેકલ: બાળકો માટે ડમ્બ ફોન
અમેરિકાના એક સ્ટાર્ટ-અપે 7 થી 13 વર્ષના બાળકો માટે ખાસ ‘ફ્રેકલ’ નામનું ડમ્બ ફોન બનાવ્યું છે. કંપની અનુસાર આ ડિવાઇસમાં કોઈ સોશિયલ મીડિયા અથવા વેબ બ્રાઉઝર નથી અને તે રમતો, કેમેરા અને AI ચેટબોટ દ્વારા બાળકોને રમતી વખતે જ્ઞાન આપવા માટે ડિઝાઇન કરાયેલું છે. કંપનીનો દાવો છે કે ફ્રેકલ ડિસેમ્બરમાં અમેરિકામાં લોન્ચ થશે અને તેની કિંમત $199 (આશરે રૂ. 18,888) રાખવામાં આવી છે.
ફ્રેકલના ફીચર્સ
ફ્રેકલ તેવા ફોનોમાંનું એક છે જે ખાસ કરીને 7 થી 13 વર્ષના બાળકોને ધ્યાનમાં રાખીને બનાવાયો છે. તેમાં સામાન્ય સ્માર્ટફોનમાં મળતા સોશિયલ મીડિયા, વેબ બ્રાઉઝર અને એપ સ્ટોર જેવા ફીચર્સ deliberately રહેલા નથી જેથી બાળકોનો સ્ક્રીન ટાઈમ ઘટે અને તેઓ બહેરની ગતિવિધિઓ તરફ પ્રોત્સાહિત થાય. કંપની જણાવે છે કે ફોન નાના હાથમાં સારું ફિટ થાય અને તેને પડવાથી તૂટતા ન રહે તેવી મજબૂતીથી બનાવાયું છે.
મુખ્યાંખીએ ફીચર્સ ક્વેસ્ટ (Quest) એપ: સ્કેવેન્જર હન્ટ અને કુદરતી અવલોકન જેવા મિશનો આપે છે; માતા-પિતા પણ ટાસ્ક સેટ કરી શકે છે. ડિસ્કવરી કેમેરા અને ડિજિટલ કલેક્શન: કેમેરા ફોટા લઇને પક્ષી, જીવજંતુ કે પાંદડાનું ઓળખાણ કરી તેનું નામ બતાવે છે અને તે ફોટા ડિજિટલ કલેક્શનમાં સેવિંગ થાય છે. AI ચેટબોટ “Why Chat”: બાળકોના પ્રશ્નોના જવાબ આપવા માટે છે; જો પ્રશ્ન ખૂબ જ કઠિન હોય અથવા માહિતી પૂરી પાડવી યોગ્ય ન હોય તો તે પ્રશ્ન માતા-પિતા તરફ રાઉટ કરી દેવામાં આવે છે. વાલીઓ ઇચ્છે તો આ ચેટબોટને સેટિંગ્સમાંથી બંધ કરી શકે છે.
સ્ક્રીન પર એનિમેટેડ કેરેક્ટર અને “આર્ટિફેક્ટ્સ”: સ્ક્રીન પર દેખાતા કેરેક્ટરનું બેકપેકમાં બાળક દ્વારા શોધેલ વસ્તુઓ, જીતેલ બેજ અને સેવ થયેલી વસ્તુઓ આર્ટિફેક્ટ તરીકે સંગ્રહિત થાય છે; વાલીઓ પોતાની એપથી આ પ્રવૃત્તિ જોઈ શકે છે. પેરેન્ટ-એપ્રૂવ્ડ કોન્ટેક્ટ્સ: ફોનમાં માત્ર માતા-પિતાએ મંજૂર કર્યા તેવા નંબર પર જ કોલ અને ટેક્સ્ટ કરવાની પરવાનગી છે; અજાણ્યા નંબરો બ્લૉક થાય છે.
ટેપ-ટુ-પેર વોકી-ટોકી: બે ફ્રેકલ ડિવાઇસને ટૅપ કરવાથી તેઓ પોતાને જ જોડાઈને વોકી-ટોકી પ્રકારની વાતચીત શરૂ કરી શકે છે. ટેપ-ટુ-પે (Freckle Pay) સબસિસ્ટમ: પૂર્વે લોડ કરેલા ક્રેડિટથી નાનાં ખર્ચ માટે ચુકવણી શક્ય છે; માતા-પિતા ખર્ચની મર્યાદા (Spending Limits) નક્કી કરી શકે છે અને ટ્રાન્ઝેક્શન લિસ્ટ જોઈ શકે છે.
ડિઝાઇન અને સેફ્ટી
ડિઝાઇન અને અન્ય ફીચર્સ: ચોરસ આકારની ડિઝાઇન, ફિઝિકલ બટન, સાદું મ્યુઝિક પ્લેયર, વાર્તા બનાવવા માટેની એપ અને બાળકો માટે સરળ નકશા જેવા ફીચર્સ છે. નેટવર્ક અને સબસ્ક્રિપ્શન: કંપની જણાવે છે કે ફ્રેકલ તેના પોતાના 5G નેટવર્ક પર ચાલે છે અને તેના માટે દર મહિને સબસ્ક્રિપ્શન લેવાય છે. સેફ્ટી અને પ્રાઈવસી કંપની અનુસાર ફ્રેકલમાં પેરેન્ટલ કંટ્રોલ અને પ્રાઈવસી પર નોંધપાત્ર ધ્યાન આપવામાં આવ્યું છે. જો બાળક કંપની દ્વારા નિર્ધારિત ‘સેફ ઝોન’ ની બહાર જાય તો માતા-પિતાને અલર્ટ મોકલવામાં આવશે. જો મેસેજિંગમાં ‘ગુંડાગીરી’ જેવા સંવેદનશીલ શબ્દો જોવા મળે તો વાલીઓને સૂચિત કરવામાં આવશે, પરંતુ સંપૂર્ણ ચેટ હિસ્ટ્રી બતવવામાં નહીં આવે જેથી બાળમુલકની પ્રાઈવસી જળવાઇ રહે.
કંપનીનું વચન છે કે તેનો યુઝર ડેટા ક્યારેય વેચી નહી અને તેને AI તાલીમ માટે ઉપયોગ નથી કરવામાં આવનારું. પ્રોજેક્ટનો મૂળ અને સમર્થન ફ્રેકલનો વિચાર સેમ ટેરિસ દ્વારા આવ્યો છે, જેઓ પહેલા ‘સિમ્યુલેટ’ નામની ફૂડ કંપની ચલાવવા પુરૂષ છે અને તાજેતરમાં જ પિતા બનવાના અનુભવથી આ પ્રોજેક્ટનો વિકાસ કર્યો. પ્રોજેક્ટને Reddit ના સહ-સ્થાપક અને ટેનિસ સ્ટાર સેરેના વીilliams ના પતિ એલેક્સિસ ઓહાનિયનની કંપની Seven Seven Six નું સમર્થન મળેલું છે.
લૉન્ચ સમય અને વૈશ્વિક સંદર્ભ
કંપનીએ જણાવ્યુ છે કે ટ્રેકિંગ મુજબ ફ્રેકલ અમેરિકામાં આગામી ડિસેમ્બરમાં લોન્ચ થઈ રહ્યું છે અને પ્રી-બુકિંગ શરૂ છે. લેખમાં આપવામાં આવેલી કિંમત $199 છે (આશરે રૂ. 18,888). કંપની કહે છે કે અમેરિકામાં સફળતા જોઈને જ તે અન્ય દેશોમાં લોન્ચ વિશે નિર્ણય કરશે.
આવશ્યકતા અને વૈશ્વિક સંદર્ભ સામાજિક સંદર્ભમાં લેખમાં ઉલ્લેખ છે કે 2025ના એક વૈશ્વિક અભ્યાસ અનુસાર, જે બાળકોને 13 વર્ષની ઉંમરની કક્ષાએ પહેલાં સ્માર્ટફોન મળી જાય છે તેમને પાછળના સમયમાં માનસિક સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડી શકે છે. ઉપરાંત, ‘Pediatrics’ જર્નલના અભ્યાસ પ્રમાણે 12 વર્ષ કે તેનાથી નાની ઉંમરે સ્માર્ટફોન વાપરનારા બાળકોમાં ડિપ્રેશન, પૂરતી ઊંઘ ન આવવી અને મેદસ્વીપણું (Obesity) જેવા જોખમ વધારે જોવા મળ્યાં છે, અને આ કારણો દર્શાવવામાં આવ્યા છે કે આવા ડમ્બ ફોન જેવા ઉપાયો સમયની માંગ બની શકે છે.