ગ્લોબલ ઇનોવેશન ઇન્ડેક્સ 2026
વિશ્વ બૌદ્ધિક સંપદા સંગઠન (WIPO) દ્વારા બહાર પાડેલા ગ્લોબલ ઇનોવેશન ઇન્ડેક્સ 2026 માં કુલ 139 અર્થતંત્રોનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું છે અને તેમાં ભારતને 38મો ક્રમ મળ્યો છે. પ્રાદેશિક દ્રષ્ટિએ મધ્ય અને દક્ષિણ એશિયાના 11 અર્થતંત્રોના માધ્યમમાં ભારત પ્રથમ સ્થાને રહ્યું છે.
રિપોર્ટમાં ભારતના મજબૂત પાસાં તરીકે ICT સેવાઓની નિકાસમાં વિશ્વમાં પ્રથમ સ્થાન અને બેંગલુરુ તથા દિલ્હી વચ્ચે ગ્લોબલ ઇનોવેશન ક્લસ્ટર તરીકે અનુક્રમણિકા આપવામાં આવી છે. સામાન્ય માહિતી ગ્લોબલ ઇનોવેશન ઇન્ડેક્સ 2026 નું પ્રકાશન વિશ્વ બૌદ્ધિક સંપદા સંગઠન (WIPO) દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. આ આવૃત્તિ 19મી છે અને તેનું પ્રથમ પ્રકાશન 2007 માં થયું હતું.
રિપોર્ટમાં આશરે 80 સૂચકોના આધારે 139 અર્થતંત્રોનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું છે. ભારતનું સ્થાન અને પ્રાદેશિક રેન્કિંગ રિપોર્ટ અનુસાર ભારત 139 અર્થતંત્રોમાં 38મો ક્રમે છે. પ્રાદેશિક રેન્કિંગમાં મધ્ય અને દક્ષિણ એશિયાના 11 અર્થતંત્રોમાં ભારત પ્રથમ સ્થાને છે.
ભારતના મજબૂત પાસાં
આવકના ગોઠવણ પ્રમાણે ભારત 36 નિમ્ન-મધ્યમ આવક ધરાવતા દેશોમાં આ સૂચકમાં પ્રથમ સ્થાન પર છે. રિપોર્ટ કહે છે કે ભારત સતત 16 વર્ષ દરમિયાન ‘ઇનોવેશન ઓવરપરફોર્મર’ તરીકે ઓળખાય છે અને આ સતત 16મા વર્ષે નોંધાયું છે.
ઇનોવેશન ઇનપુટ અને આઉટપુટ સબ-ઇન્ડેક્સ ઇનોવેશન ઇનપુટ્સ સબ-ઇન્ડેક્સમાં ભારતને 49મો ક્રમ આપવામાં આવ્યો છે, જે ઇનોવેશન માટે જરૂરી પરિસ્થિતિઓ અને સંસાધનોનું પ્રતિબિંબ છે. ઇનોવેશન આઉટપુટસ સબ-ઇન્ડેક્સમાં ભારત 25મા ક્રમે છે, જે ઇનોવેશનને વાસ્તવિક પરિણામોમાં કન્વર્ટ કરવાની ક્ષમતા દર્શાવે છે.
ગ્લોબલ ઇનોવેશન ક્લસ્ટર્સ
ભારતના મજબૂત પાસાં અને ગ્લોબલ ક્લસ્ટર્સ ICT સેવાઓની નિકાસ: રિપોર્ટ મુજબ ભારત આ ક્ષેત્રમાં વિશ્વમાં 1મું સ્થાન ધરાવે છે. લેટ-સ્ટેજ વેન્ચર કેપિટલ ડીલ્સ: ભારતમાં લેટ-સ્ટેજ વેન્ચર કેપિટલ ડીલ્સની સ્થિતિ વિશ્વમાં 4જા ક્રમે છે. અમૂર્ત સંપત્તિ તીવ્રતા: ભારત આ માપદંડમાં 13મા ક્રમે છે. જ્ઞાન અને ટેકનોલોજી આઉટપુટ: ભારત 15મા ક્રમે છે. ગ્લોબલ ઇનોવેશન ક્લસ્ટર્સ: બેંગલુરુ વૈશ્વિક રેન્કમાં 25મા પર અને દિલ્હી 27મા પર સ્થાન પામ્યા છે.
ટોચના દેશો અને વૈશ્વિક વલણો
ગ્લોબલ ઇનોવેશન ઇન્ડેક્સ 2026 ના ટોચના પાંચ દેશો તરીકે સ્વિટ્ઝરલૅન્ડ, સ્વીડન, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ ઑફ અમેરિકા, રિપબ્લિક ઑફ કોરિયા (દક્ષિણ કોરિયા) અને સિંગાપોરનું ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યું છે. વૈશ્વિક વલણો અને મુખ્ય પડકારો રિપોર્ટમાં જણાવ્યા અનુસાર કૃત્રિમ બુદ્ધિમત્તા આધારિત વ્યવસાયો અને ડીપ‑સાયન્સ સ્ટાર્ટઅપ્સ પર ભાર વધી રહ્યો છે અને વૈશ્વિક વેન્ચર કેપિટલ રોકાણમાં આ ક્ષેત્રો મોકલતા મહત્વનો પ્રભાવ જોવા મળે છે.
રિપોર્ટનો નાટકિય સંદેશ એ છે કે નવીનતા આધારિત વિકાસ જાળવી રાખવા માટે સંશોધન, માળખાગત સુવિધાઓ, સંસ્થાઓ અને યુનિવર્સિટીઓ તથા ઉદ્યોગો વચ્ચેના જોડાણને મજબૂત કરવા આવશ્યકતા છે.
ઉદ્દેશ તેમજ પદ્ધતિ
ગ્લોબલ ઇનોવેશન ઇન્ડેક્સનો હેતુ વિવિધ દેશોની નવીનતા ક્ષમતા માપવી અને તેમની નવીનતા વ્યવસ્થાની શક્તિઓ તથા નબળાઈઓ ઓળખવામાં નીતિનિર્માતાઓને મદદ કરવી છે. રિપોર્ટમાં ઉપયોગમાં લેવામાં આવેલા માપદંડો અને સૂચકોના માધ્યમથી આ વિશ્લેષણ રજૂ કર્યું છે.