પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના આંતરરાષ્ટ્રીય પુરવઠા રૂટમાં થયેલા અવરોધો અને વૈશ્વિક બજારમાં થયેલા ફેરફારોની પૃષ્ઠભૂમિમાં ભારત હવે કેન્યા અને અન્ય આફ્રિકન બજારોમાં સાઉદી અરેબિયા, કતાર અને UAE જેવા ગલ્ફ દેશોને ઢીંજવી સૌથી મોટો પેટ્રોલિયમ સપ્લાયર બન્યો છે. કેપ્લરના ડેટા અનુસાર, યુએઈથી કેન્યાનો સપ્લાય જાન્યુઆરીમાં 90,000 બેરલ પ્રતિ દિવસ હતો જે ઓગસ્ટમાં ઘટીને માત્ર 15,000 બેરલ પ્રતિ દિવસ થયો, અને ગુજરાતના સિક્કા બંદરથી એપ્રિલમાં મોમ્બાસા સુધી 156.75 મિલિયન લીટરથી વધુ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો પહોંચાડવામાં આવ્યા હતા.
કેપ્લર ડેટા અને પુરવઠા વિક્ષેપ
કેપ્લરના વિશ્લેષણ મુજબ પશ્ચિમ એશિયાના ભૌગોલિક અને રાજકીય તણાવ અને વેપાર માર્ગોના ખોરવાવાના કારણે કેન્યાના ઇંધણ પુરવઠામાં ખોટ પડી હતી. અત્યાર સુધી કેન્યા મુખ્યત્વે સાઉદી અરામકો (Saudi Aramco) અને અબુ ધાબી નેશનલ ઓઇલ કંપની (ADNOC) પાસેથી ઇંધણ આયાત કરતું હતું, પરંતુ UAE તરફથી સપ્લાય ۾ આ તેજ ઘટાડાને કારણે કેન્યાએ ખાલી પડેલા ગેપ પૂરવા માટે ભારત તરફ વળવાનું શરૂ કર્યું.
ગુલસ્થાનથી મોમ્બાસા સુધી જથ્થો
સ્રોત મુજબ, ગુજરાતના સિક્કા બંદરથી કેન્યાના મોમ્બાસા બંદર પર એપ્રિલ મહિનામાં 156.75 મિલિયન લીટરથી વધુ પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો ટ્રાન્સપોર્ટ કરવામાં આવ્યા હતા, જે ભારતની રિફાઇનિંગ અને નિકાસ ક્ષમતાના વિસ્તૃત પ્રદર્શન તરીકે જોવા મળે છે.
નિકાસમાં વૃદ્ધિ અને તેના કારણો
ઉર્જા વિશ્લેષક અનસ અલ્હાજીના જણાવ્યા મુજબ, જુલાઈમાં આફ્રિકામાં ભારતની પેટ્રોલિયમ નિકાસમાં વાર્ષિક ધોરણે 66% નો મોટો વધારો નોંધાયો. તેમનું કહેવું છે કે યુરોપિયન યુનિયન (EU) દ્વારા રશિયન ક્રૂડમાંથી બનાવાયેલા રિફાઇન્ડ ઇંધણ પર પ્રતિબંધ મૂકવાનાં પગલાએ ભારતીય રિફાઇનરીઓને યુરોપી બજાર તરફ વલાવવા માટે દબાવ્યું અને તેના બદલે તેઓએ સપ્લાય આફ્રિકન બજારોમાં વધાર્યા.
ભારતની રિફાઇનિંગ ક્ષમતા અને વૈશ્વિક સ્થાન
સ્રોત પ્રમાણે ભારત પોતાની ઘરેલુ જરૂરિયાત માટે અંદાજે 90%થી વધુ ક્રૂડ ઓઇલ આયાત કરે છે, છતાં રિફાઇન કરીને નિકાસ કરવા માટે તેની મજબૂત ક્ષમતા છે. ભારત વિશ્વનો ચોથો અને એશિયાનો બીજો સૌથી મોટો ઓઇલ રિફાઇનર દેશ છે. દેશમાં 22 કાર્યરત રિફાઇનરીઓ છે અને તેમની કુલ વાર્ષિક ક્ષમતા 258.1 મિલિયન ટન છે. ગુજરાતના જામનગરમાં આવેલ રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝની રિફાઇનરીને વિશ્વનું સૌથી મોટું રિફાઇનિંગ સંકુલ માનવામાં આવે છે.
કેનેયા સાથે વેપારી સંબંધો અને આંકડા
વર્ષ 2025-26ના ડેટા અનુસાર ભારત કેન્યાનો ત્રીજો સૌથી મોટો વેપારી ભાગીદાર રહ્યો છે. બંને દેશો વચ્ચેનો દ્વિપક્ષીય વેપાર આશરે $4.31 billion હતો, જેમાં ભારતની નિકાસ $4.01 billion રહી અને તેમાં પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોનો હિસ્સો સૌથી મોટો હતો. જુલાઈમાં ભારતની વૈશ્વિક પેટ્રોલીયમ નિકાસનું મૂલ્ય $4.13 billionથી વધીને $6.92 billion સુધી પહોંચી ગયું હતું.