ભારતની પહેલી એલએનજી ટ્રેન
ગુજરાતના સાબરમતી ઇન્ટિગ્રેટેડ કોચિંગ ડિપોમાંથી કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી અમિત શાહે દેશની પહેલી એલએનજી (લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસ)થી ચલાવતા ટ્રેનને લીલી ઝંડી આપી રવાના કરી હતી. અમદાવાદ રેલમંડળે 1400 HP ક્ષમતાવાળી બે ડ્રાઈવિંગ પાવર કાર (DPCs)ને ડ્યુઅલ-ફ્યુઅલ ટેક્નોલોજીમાં કન્વર્ટ કરીને આ સેવા શરૂ કરી છે.
ટ્રેનને 2000 કિમીથી વધુના ફિલ્ડ ટ્રાયલ બાદ પાટા પર ચલાવવામાં આવે છે અને રેલવે માટે આર્થિક તથા પર્યાવરણીય લાભોની અપેક્ષા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. ટ્રેન કન્વર્ઝન અને મુખ્ય તકનીકી મુદ્દાઓ સામાન્ય ડીઝલ ઇન્જિનને એલએનજી સિસ્ટમમાં બદલવા માટે ડ્યુઅલ-ફ્યુઅલ ટેક્નોલોજી અપનાવવામાં આવી છે.
દરેક DPCમાં સ્પેશિયલ ડબલ-વોલ વેક્યૂમ ઇન્સ્યુલેટેડ ક્રાયોજેનિક ટાંકી લગાવવામાં આવી છે કારણ કે કુદરતી ગેસને પ્રવાહી રાખવા માટે લગભગ -162°C જેટલું તાપમાન જરૂરી હોય છે. પ્રતિ DPCમાં 2,200 લીટર ક્ષમતા ધરાવતી ટાંકી લગાવવામાં આવી હોવાનું રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે.
તે ટાંકીઓમાં લગભગ 950 થી 1000 કિલોગ્રામ એલએનજી ભરાઈ શકે છે. પ્રવાહી LNGને ફરીથી ગેસ સ્વરૂપમાં પરિવર્તિત કરવા માટે ટાંકી સાથે હીટ એક્સચેંજર (વેઈપોરાઈઝર) જોડવામાં આવે છે. એન્જિન કંટ્રોલ અને ડ્યુઅલ-ફ્યુઅલ કામગીરી ઇલેક્ટ્રોનિક ગેસ કંટ્રોલ સિસ્ટમ અને માઇક્રોપ્રોસેસર આધારિત ઇન્જેક્ટર્સ દ્વારા ગેસ અને ડીઝલનું નિયંત્રિત મિશ્રણ એન્જિનના સિલિન્ડરમાં પૂરૂ પાડવામાં આવે છે.
ટ્રેન શરૂ કરતી વખતે અથવા જ્યારે લોડ વધારે હોય ત્યારે એ 100% ડિઝલ પર શરૂ થાય છે અને પછી ઓટોમેટિક સિસ્ટમ ડીઝલનો વપરાશ ઘટાડી LNG સપ્લાય શરૂ કરે છે. LNG મોડમાં ડિઝલ પાયલોટ ઇગ્નિશનની જેમ કાર્ય કરે છે.
મંજૂરી અનુસાર, જો મુસાફરી દરમિયાન LNG ખતમ થઈ જાય તો સિસ્ટમ આપમેળે પૂર્ણ ડીઝલ મોડ પર શિફ્ટ થઈને ટ્રેનને અટકાવ્યા વિના ચલાવે છે, જેના કારણે રેન્જ અને ફ્લેક્સિબિલિટી જાળવી શકાય છે.
આર્થિક અને પર્યાવરણીય લાભ
ફિલ્ડ ટ્રાયલના આંકડા દર્શાવે છે કે એક DPC પર વાર્ષિક આશરે 11.9 લાખ રૂપિયાની બચત થશે. જ્યારે 8 કોચવાળી આખી રેક માટે વાર્ષિક અંદાજે 23.9 લાખ રૂપિયાની બચત શક્ય છે. પર્યાવરણીય ફાયદા એલએનજીના ઉપયોગથી ડીઝલનો વપરાશ અંદાજે 40% થી 50% સુધી ઘટશે.
આવા ઘટાડા કારણે કાર્બન ડાયોક્સાઇડ (CO₂), નાઇટ્રોજન ઓક્સાઇડ (NOx) અને પર્ટીક્યુલેટ મેટર (PM) જેવા પ્રદૂષકોના ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો થશે અને હવાની ગુણવત્તામાં સુધારો થશે.
ભારતમાં આ પહેલ અમદાવાદ ડિવિઝનના સાબરમતી ડિપોમાં 1400 HP DPCને એલએનજી-ડીઝલ ડ્યુઅલ-ફ્યુઅલ સિસ્ટમમાં કન્વર્ટ કરીને શરૂ કરવામાં આવી છે.
વિશ્વના કેટલાક હિસ્સાઓમાં જેમ કે રશિયા, કેનેડા, અમેરિકા અને યુરોપમાં માલગાડીઓ અને મુસાફર ટ્રેનો માટે એલએનજી ટેક્નોલોજીનો પ્રયોગ સફળતાપૂર્વક કરવામાં આવી રહ્યો છે.