દાહોદમાં 2 માથાવાળો વુલ્ફ સ્નેક રેસ્ક્યૂ
GS Team — 5 Oct 2026: દાહોદ જિલ્લાનાં ધાનપુર નજીક પ્રકૃતિ મિત્ર મંડળની ટીમે દુર્લભ 2 માથાવાળો ‘વુલ્ફ સ્નેક’ રેસ્ક્યૂ કર્યો છે. વૈજ્ઞાનિક ભાષામાં આ સ્થિતિને બાયસેફાલી (Bicephaly) કહેવામાં આવે છે. રેસ્ક્યૂ થયેલા સાપને સંપૂર્ણપણે બિનઝેરી હોવાનું જણાવવામાં આવ્યું છે અને પ્રકૃતિમાં આ પ્રજાતિ પર્યાવરણને સંતુલિત રાખવામાં મદદરૂપ માનવામાં આવે છે.
સાર્વત્રિક રૂપે આવા કિસ્સા અપેક્ષિત રીતે બહુ ઓછા જોવા મળે છે — ભારતમાં અગાઉ માત્ર 4 કિસ્સા નોંધાયા છે અને દાહોદમાં મળી આવેલ આ ઘટના સાથે દેશના આ ગણતરીના દુર્લભ કિસ્સાઓમાં એક વધુ ઉમેરો ગણવામાં આવે છે, એટલે કે આ 5મો નોંધાયેલું ઉદાહરણ માનવામાં આવે છે.
રેસ્ક્યૂની વિગત પ્રકૃતિ મિત્ર મંડળની રેસ્ક્યૂ ટીમે ધાનપુર નજીક આ અનન્ય સાપને બચાવી હતી. ટીમે જણાવ્યુ કે સાપને ઉતાર્યા બાદ સ્વાભાવિક જિજ્ઞાસા ફેલાઈ છે અને જિલ્લામાં પ્રકૃતિપ્રેમીઓ માટે આ પ્રથમ વખત નોંધાયેલું દુર્લભ બનાવાયું છે.
જૈવિક કારણ અને વિશેષતા
વન્યજીવ નિષ્ણાતો કહે છે કે એક જ શરીર પર બે સ્વતંત્ર માથા હોવાની સ્થિતિ ભ્રૂણ વિકાસ દરમિયાન થતી ઘટનાઓ અથવા દુર્લભ જૈવિક વિકૃતિના પરિણામે સર્જાય છે. નિષ્ણાતોના અનુસાર લાખો જીવોમાં એક જ જીવમાં આવી ઘટના જોવા મળે છે. આવા સાપોમાં દરેક માથામાં અલગ મગજ અને ચેતાતંત્ર કાર્ય કરે શકે છે.
પ્રવૃત્તિ અને જીવિત રહેવાની મુશ્કેલી નિષ્ણાતોની નોંધ અનુસાર બંને માથાઓ વચ્ચે ખોરાક મેળવવા, શિકાર પર હુમલો કરવા અને દિશા નક્કી કરવા જેવા કાર્ય દરમિયાન અલગ-અલગ પ્રતિક્રિયાઓ જોવા મળે છે તથા ઘણીવાર એક જ શિકાર માટે બંને માથાઓમાં સ્પર્ધા ઉભી થાય છે. શિકારી પ્રાણીઓથી બચવાની પરિસ્થિતિમાં પણ આવું સાપ લાંબા સમય સુધી કુદરતી વાતાવરણમાં જીવિત રહેવામાં મુશ્કેલી અનુભવી શકે છે.
પ્રજાતિ અને પર્યાવરણમાં ભૂમિકા રેસ્ક્યૂ કરવામાં આવેલ સાપને સ્થાનિકભાષામાં ‘વરુદંતી’ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે અને તેને વુલ્ફ સ્નેક કહેવાય છે. આ પ્રજાતિ સંપૂર્ણપણે બિનઝેરી છે અને ઘરોની આસપાસ જોવા મળતી ગરોળી, નાનાં સરિસૃપો અને જીવજંતુઓ તેનો મુખ્ય ખોરાક હોય છે. પર્યાવરણમાં જીવસૃષ્ટિનું સંતુલન જાળવવામાં આ પ્રજાતિ મહત્વપૂર્ણ ભુમિકા ભજવે છે.
ભારતમાં અગાઉ નોંધાયેલા કેસ દેશમાં અત્યાર સુધી બે માથાવાળા સાપોના નોંધાયેલા કિસ્સા અતિમર્યાદિત છે. અગાઉ પ્રકાશમાં આવતા ચાર કિસ્સાઓમાંથી ત્રણ કિસ્સા વુલ્ફ સ્નેક પ્રજાતિના હતા અને અન્ય કિસ્સાઓમાં કોબ્રા પ્રજાતિના સાપનો સમાવેશ હોવાનું જાણવામાં આવ્યું છે. દાહોદમાં મળેલું આ કિસ્સો દેશના ગણતરીના દુર્લભ કિસ્સાઓમાં એક મહત્વપૂર્ણ ઉમેરો માનવામાં આવે છે.