રૂપિયામાં સુધારો: સપ્ટેમ્બરમાં 77 અબજ ડોલરની હેજિંગ ઓલટાઈમ હાઇ
મુંબઈ — ડોલર સામે રૂપિયો વધારે નબળો પડવાનો ભય જોઈ આયાતકારોએ સપ્ટેમ્બરમાં કુલ 77 અબજ ડોલરનું કરન્સી હેજિંગ કર્યું છે, જે અત્યાર સુધીનો સૌથી ઊંચો એકમાસીય હેજ રેકોર્ડ છે. ક્રૂડ તેલના ઊંચા ભાવ અને ભારતીય ઇક્વિટીમાં વિદેશી નિર્વાહક (FPI)ોની સતત વેચવાલીનો દબાણ રૂપિ પર જળવાઇ રહ્યો છે.
સપ્ટેમ્બરના રેકોર્ડ અને વાર્ષિક વૃદ્ધિ રિઝર્વ બેન્કના સૂત્રો અનુસાર સપ્ટેમ્બરની હેજિંગ માત્રા વાર્ષિક ધોરણે આશરે 80% વધી હતી. આ સમયગાળામાં નિકાસકારો દ્વારા હેજિંગનું તારણ 41 અબજ ડોલર રહ્યું છે, જે વાર્ષિક ધોરણે 77%નો વધારો દર્શાવે છે.
FCNR‑B સ્કીમ અને રૂપિયો પર અસર રિઝર્વ બેન્કે જૂનમાં જાહેર કરેલી ફોરેન કરન્સી નોન‑રેસિડેન્ટ (બેન્ક) (FCNR‑B) ડિપોઝિટ સ્કીમ હેઠળ કુલ 127 અબજ ડોલરનો પ્રવાહ નોંધાયો હતો. તે પ્રવાહ હોવા છતાં રૂપિયામાં અપેક્ષિત સુધારો નોંધાયો નથી અને ક્રૂડના ઊંચા ભાવના કારણે દબાણ જાળવાયું છે.
જાન્યુઆરી‑સપ્ટેમ્બર હેજિંગના કુલ આંકડા મૌજુદા વર્ષના જાન્યુઆરીથી સપ્ટેમ્બર સુધી આયાતકારોએ ફોરવર્ડમાં કુલ 576.60 અબજ ડોલરનું હેજ કર્યું છે, જ્યારે નિકાસકારોએ આ સમયગાળામાં કુલ 305.60 અબજ ડોલરનું હેજિંગ નોંધાવ્યું છે.
બજાર પ્રતિસાદ અને નાણાકીય પગલાં FCNR‑B હેઠળ વધેલી ડોલર પ્રવાહિતીએ દેશની નાણાં વ્યવસ્થામાં લિક્વિડિટીમાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો હતો. બેંકો દ્વારા વધારાની લિક્વિડિટી પાછી ખેંચવા માટે ફોરેક્સ સ્વાપ્સનો ઉપયોગ કરીને રિઝર્વ બેન્કને અનુરોધ કરતા બાદ રિઝર્વ બેન્કે બે VRRR ઓક્શન્સ હાથ ધર્યા હતા.
રૂપીની હાલત અને નીતિનિર્માતા પ્રયત્નો વર્તમાન વર્ષ દરમિયાન ડોલર સામે રૂપિયો લગભગ 6%થી વધુ નબળો પડયો છે અને એશિયામાં રૂપિનું દેખાવ સૌથી નબળું રહ્યું છે. નીતિનિર્માતાઓ રૂપિયા પરની નિર્ભરતા ઘટાડવા અને આંતરરાષ્ટ્રીયકરણ દ્વારા સ્થિરતા લાવવા સતત પ્રયત્ન કરી રહ્યા છે, એમ સૂત્રોએ જણાવ્યું.
એક વિશ્લેષકે જણાવ્યું કે આયાતકારો અને નિકાસકારોના હેજિંગમાં મોટો તફાવત હોવાથી રૂપિના વોલેટિલિટી કાબૂમાં રાખવા રિઝર્વ બેન્કની હસ્તક્ષેપ જરૂરી બની રહે છે.