નબળા ચોમાસાની અસર
નબળા મોંસૂનના કારણે ખેડુતો અને કૃષિવિશેષજ્ઞો વચ્ચે ચિંતા વધી છે. સંદેશમાં છપેલા માટે અને ટોપલાઇનમાં જણાયા મુજબ ડાંગરનું વાવેતર 19 લાખ હેક્ટર ઘટ્યું હોવાનું જણાવાયું છે, જ્યારે કેન્દ્રિય કૃષિ મંત્રાલયના તાજા અહેવાલ મુજબ 28 ઑગસ્ટ, 2026 સુધીમાં આખા દેશમાં ખરીફ વાવેતર પાછલા વર્ષની સરખામણીએ 1.891 મિલિયન હેક્ટર ઓછું નોંધાયો હતો.
કુલ ઘટાડો અને ડાંગરનો પ્રભાવ મંત્રાલયના અહેવાલમાં ડાંગરના વાવેતરમાં સૌથી વધુ ઘટાડો નોંધાયો છે: અહેવાલ મુજબ ડાંગરનું વાવેતર 14.36 લાખ હેક્ટર ઓછું થયું હતું. ડાંગર પાણી પર ભારે નિર્ભર પાક હોવાને કારણે વરસાદના અભાવે ઘણા ખેડુતમણે વાવણી મુલતવી રાખી કે વાવેતરની વિસ્તાર ઓછા કર્યો છે.
ચોમાસાની ખાધના આંકડા
ચોમાસાની ખાધના આંકડાઓ મંત્રાલયની માહિતી અનુસાર, 1 જૂનથી 30 ઓગસ્ટ દરમિયાન દેશમાં સરેરાશ 14 ટકા વરસાદની ખાધ નોંધાઈ છે. પ્રદેશવાર ખાધ નીચે પ્રમાણે છે:
- પૂર્વ અને ઉત્તર-પૂર્વ: 26.3 ટકા ખાધ
- દક્ષિણ ભારત: 23.7 ટકા ખાધ
- ઉત્તર-પશ્ચિમ ભારત: 10.7 ટકા ખાધ
- મધ્ય ભારત: 3.6 ટકા ખાધ
મેઘાલયમાં આ સિઝનમાં 58 ટકા ઓછો વરસાદ પડ્યો છે. રાજ્યોમાં અસર કંજૂચ રાજ્યોમાં વરસાદની અછત વધુ ગંભીર દેખાય છે અને વાવણી તેમજ પાકના પ્રારંભિક વિકાસને અસર બની રહી છે.
રાજ્યવાર અંકડાઓ
જાહેર થયેલ રાજ્યવાર અંકડાઓ મુજબ:
- આંધ્રપ્રદેશ: 41% અછત
- બિહાર: 40% અછત
- પંજાબ: 36% અછત
- આસામ: 26% અછત
- રાજસ્થાન: 23% અછત
- કર્ણાટક: 23% અછત
- કેરળ: 21% અછત
- તમિલનાડુ: 20% અછત
આ વિસ્તારોમાં ખાસ કરીને પાણી પર નિર્ભર ખેતરોમાં વાવણી મોડાગામી થઈ રહી છે અને ખેડૂતોએ વિકલ્પો સ્વીકારવા શરૂ કર્યા છે.
કેન્દ્રીય સરકાર અને હવામાન વિભાગનું કહેવું કેન્દ્રીય કૃષિમંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણે જણાવ્યું છે કે હાલની પરિસ્થિતિ ચિંતાજનક હોવા છતાં ખાદ્યાન્ન ઉત્પાદન પર મોટો પ્રભાવ પડવાની શક્યતા ઓછી છે, અને ખરીફ ઋતુ હજુ પૂર્ણ થવી બાકી છે. તેમના જણાવ્યા મુજબ સપ્ટેમ્બરમાં યોગ્ય વરસાદ મળ્યા તો સારી(er) ઉપજ શક્ય છે.
હવામાન વિભાગની આગાહી પ્રમાણે બંગાળની ખાડી પર નબળા દબાણવાળા ક્ષેત્રને કારણે પશ્ચિમ બંગાળ, ઝારખંડ, ઓડિશા અને છત્તીસગઢમાં આગામી કેટલાક દિવસોમાં ભારે વરસાદ શક્ય છે, જે પૂર્વી ભાગોમાં રાહત લાવી શકે છે. તેમ છતાં વિભાગ ચોમાસાના બીજા ભાગમાં દેશભરના સામાન્ય કરતાં ઓછા વરસાદની શક્યતા દર્શાવે છે; આ પાછળ પ્રશાંત મહાસાગરમાં વિકસતી મધ્યમ અલ નીનો સ્થિતિને મુખ્ય કારણ માનવામાં આવે છે.
સપ્ટેમ્બરનું મહત્વ આ વખતે સૌથી મહત્વપૂર્ણ મુદ્દો સપ્ટેમ્બરમાં પડવાના વરસાદી પેટર્ન પર છે. જો સપ્ટેમ્બરમાં પૂરતો વરસાદ પડે તો વાવેતર અને પાકના વિકાસને રાહત મળી શકે છે, પરંતુ જો ખાધ ચાલુ રહે તો ડાંગર અને અન્ય ખરીફ પાકો પર વધુ તણાવની સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે. કરીબરી સ્થિતિ નક્કી કરવા માટે ખેડૂતો અને નિષ્ણાતો કોઇક અલગ રીતે સપ્ટેમ્બરનું જ જોખમ જોઈ રહ્યા છે.