હુતી હુમલાઓથી લાલ સાગર અને બાબ અલ-મંદેબમાં તણાવ વધ્યો
હુતી વિદ્રોહીઓને લગતા અહેવાલોમાં જણાવાયું છે કે તેઓ લાલ સાગરના મહત્વના મોખા બંદર શહેર પર કબજો મેળવ્યા છે અને બાબ અલ-મંદેબની આસપાસના કેટલાક દ્વીપો પર તેમની હાજરી મજબૂત થઈ છે. આ વિસ્તારમાં હુતી હાજરી વધતા દરિયાઈ સલામતીની ચિંતાઓ ફરી ઊભી થઈ છે અને સાઉદી અરેબિયાના તેલ પુરવઠા પર પણ પ્રભુત્વને લઇને ગંભીર ચિંતાઓ બહાર આવી રહી છે.
દરિયાઈ માર્ગ અને જહાજોની સલામતી લાલ સાગર અને બાબ અલ-મંદેબનો જોડાણ એશિયા, યુરોપ અને મધ્ય પૂર્વ વચ્ચેના દરિયાઈ વેપારમાં વ્યૂહાત્મક રૂપે મહત્વનો સોમન છે. અહેવાલ મુજબ હુતીઓની આગળ વધતી સૈન્ય ગતિવિધિઓને કારણે આ માર્ગ પરથી પસારતા વેપારી જહાજો માટે સુરક્ષાનો જોખમ ફરી ઊભો થયો છે.
શરૂઆતમાં આ રુટ પરથી પસાર થતા જહાજોની સંખ્યામાં ઘટાડો નોંધાયો હતો, બાદમાં આવક-જાવક ફરી વધતા તેમ છતાં જોખમ પૂર્ણતઃ દૂર થયું નથી અને પરિસ્થિતિ ઝડપી બદલાઈ શકે છે. જહાજોની અવરજવર — Windward ડેટા સૌમ્ય ડેટા પ્રદાન કરતા Windwardના આંકડા મુજબ હુતીઓની તાજેતરની પ્રવૃતિ પહેલાં આ માર્ગ પરથી દૈનિક સરેરાશ આશરે 35 જહાજ પસાર થતા, જે સંખ્યા હુમલાની શરૂઆતમાં ઘટી જઈને લગભગ 25 રહી ગઈ હતી. ત્યારબાદ એક દિવસે આશરે 45 જહાજો પસાર થયા હતા.
જહાજોની અવરજવર ઘટશે તો કંપનીઓને લાંબા વૈકલ્પિક દરિયાઈ માર્ગોનો ઉપયોગ કરવો પડી શકે છે, જેના કારણે મુસાફરી સમય, ઇંધણ ખર્ચ, વીમા પ્રીમિયમ અને માલવહન ખર્ચ વધવાની શક્યતા રહે છે. સાઉદીના તેલ માળખા પર હુમલા અને પાઇપલાઇન તારણ અહેવાલોમાં હુતીઓ દ્વારા સાઉદી સાથે સંકળાયેલા જહાજો અને તેલના માળખાંને નિશાન બનાવવાના ઇરાદા જણાયા હોવાનું કહેવામાં આવ્યું છે.
સાથે જ સાઉદીની મહત્ત્વની East-West ઓઇલ પાઇપલાઇનને ડ્રોન હુમલામાં નુકસાન પહોંચ્યું હોવાના અહેવાલો આવ્યા છે. આ પાઇપલાઇન પર્સિયન ગલ્ફથી લાલ સાગરની તરફ તેલ વહન કરવા માટે વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ ગણાય છે. આ હુમલાની જવાબદારી ઇરાકમાં રહેલા ઈરાન સમર્થિત મિલિશિયાએ લગાવવામાં આવી હોવાની અહેવાલોમાં નોંધ છે.
બજાર અસર: ભાવ અને સપ્લાય મધ્યપૂર્વમાં તણાવ વધવાને લઇને વૈશ્વિક ક્રૂડ ઓઇલ બજારમાં અસર દેખાઈ છે. 18 સપ્ટેમ્બરનાં બજાર અપડેટમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ લગભગ 1 ટકા ઘટીને આશરે 103.77 ડોલર પ્રતિ બેરલ અને અમેરિકન WTI આશરે 100.88 ડોલર પ્રતિ બેરલ પર આવ્યો હતો. જોકે બંને બેન્ચમાર્ક 100 ડોલરથી ઉપર જ રહ્યા.
બજારમાં વૈકલ્પિક સપ્લાય માર્ગોની આશાએ ભાવોમાં થોડું સ્તર برقرار રહ્યું, પણ અહેવાલ સ્પષ્ટ કરે છે કે કોઇ મહત્વપૂર્ણ પુરવઠા વિક્ષેપ લાંબા સમય સુધી રહે ત્યારે ભાવ પર દબાણ ફરી વધવાની શક્યતા છે.
યમનમાં માનવીય અસર અને સહાયની સ્થિતિ હુતી વચ્ચેના તાજેતરના હુમલાઓના કારણે યમનમાં સામાન્ય લોકોને ભારે અસર થઇ છે. સંયુક્ત રાષ્ટ્રના આંકડાઓ અનુસાર તાજેતરની લડાઈથી આશરે 1.25 લાખ લોકો ઘરો છોડવા મજબૂર થયા છે; તે જ કામગીરી દરમિયાન આશરે આઠ નાગરિકોનું મૃત્યુ અને 32 લોકો ઘાયલ થયા છે.
સંયુક્ત રાષ્ટ્રની માનવીય સહાય માટેની અપીલ માટે હાલમાં માત્ર આશરે 20 ટકા ભંડોળ મળ્યું હોવાનો અહેવાલ છે, જેના કારણે વધુ વિસ્થાપન થાય તો માનવીય સહાયની માંગ વધશે. રાજદ્વારી પ્રયાસો અને આસપાસની પ્રતિક્રિયાઓ વધતા તણાવ વચ્ચે રાજદ્વારી પ્રયાસો ચાલુ છે.
અહેવાલ મુજબ ઓમાનમાં અમેરિકાના અને હુતી પ્રતિનિધિઓ વચ્ચે બેઠક થઈ છે. અમેરિકા સાઉદી અરેબિયાના સંપર્કમાં છે અને તુર્કી ઇરાન અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત સાથે વાતચીત દ્વારા તણાવ ઘટાડવાના પ્રયાસોમાં જોડાયેલું હોવાનું જાણવા મળે છે.
સાઉદી અરેબિયાને હાલ સૈન્ય અને આર્થિક બંને મોરચે પરિસ્થિતિ સંભાળીવી પડી રહી છે—લાલ સાગરનો દરિયાઈ માર્ગ સુરક્ષિત રાખવો, તેલ નિકાસ જારી રાખવી અને હુતીઓ સામેની શક્ય સૈન્ય કાર્યવાહી સાથે રાજદ્વારી વિકલ્પો ભાંગવાના પ્રશ્નો એકસાથે ઉઠી રહ્યા છે.
ભારત અને વૈશ્વિક વેપાર માટે કીમતી મુદ્દા લાલ સાગર અને બાબ અલ-મંદેબ ભારત માટે મહત્વના છે, કારણ કે ભારતનો મધ્યપૂર્વ અને યુરોપ સાથેનો વેપાર આ દરિયાઇ માર્ગો પર આધાર રાખે છે. જો શિપિંગ માટે લાંબા વૈકલ્પિક માર્ગ અપનાવવાં પડે તો શિપિંગ સમય અને પરિવહન ખર્ચ વધશે અને લાંબા ગાળે ઊર્જા બજારમાં અસ્થિરતા કાચા તેલ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના ભાવ પર અસર કરી શકે છે.
હાલમાં વૈકલ્પિક સપ્લાય અને અન્ય રૂટ ઉપલબ્ધ હોવાને કારણે તાત્કાલિક глобલ પુરવઠાની સંપૂર્ણ અછતનો ભાર મૂકવો યોગ્ય નથી, પરંતુ આગળની પરિસ્થિતિ ખાસ કરીને હુમલાઓની તીવ્રતા અને મહત્વના દરિયાઈ માર્ગો કેટલો સમય સુધી સુરક્ષિત રહેશે તેના પર નિર્ભર રહેશે.