ગુજરાતના ખેડૂત દેવામાં
31મી માર્ચ, 2026 સુધીમાં રાજ્યના ખેડૂતો પર જાહેર ક્ષેત્રની બેન્કોમાં કુલ 74,176.52 કરોડ રૂપિયાનું કૃષિ ધિરાણ બાકી છે. આ આંકડા મુજબ ગુજરાત દેશના રાજ્યોમાં દસમો (10) સ્થાને આવે છે. કેન્દ્ર સરકારના નિર્ણયની પડકારરૂપ પરિસ્થિતિમાં ઘણા ખેડૂતોની ડબલ આવક થાય તેવા વાયદા પણ અણસાર દેખાતા ફિયાસ્કો જેવા થયાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે.
ખેતીનો ખર્ચ અને કુદરતી આપદાઓથી ખેડૂતો વધુ ક્રેડિટ લેવા મજબૂર થયા છે. બિયારણથી લઈને ખાતર, જંતુનાશક દવા અને ખેડૂતો માટેની મજૂરી ખર્ચમાં વધારો થવાને કારણે આ પરિસ્થિતિ સર્જાઈ છે. ભારે વરસાદ, પૂર અને વાવાઝોડા જેવી કુદરતી આપદાઓ દર સિઝનમાં પાકને પ્રભાવિત કરી દેતા ખેડૂતોની આવક ઓછી થાય છે અને દેવું વધે છે.
આંકડાકીય તુલના રાજ્યોની તુલનામાં પંજાબ પર 48,421.94 કરોડ અને હરિયાણાના ખેડૂતો પર 39,786.06 કરોડનું કૃષિ દેવું નોંધાયું છે. દક્ષિણના રાજ્યોમાં તમિલનાડુની કુલ કૃષિ દેવાની રકમ 3,44,996.64 કરોડ છે. પડોશી રાજ્યો રાજસ્થાન અને મધ્ય પ્રદેશનું અનુક્રમે 88.5 હજાર અને 79.3 હજાર કરોડ રૂપિયાનું દેવું દરજ્જામાં આવે છે.
આંકડાઓની વ્યાખ્યા અને શક્તિશાળી દિશા સરકારે ભલે આ બાકી રકમને ટેકનિકલ ભાષામાં ‘એનપીએ’ કે ડિફોલ્ટ લોન ન ગણાવી હોય, પરંતુ 74,000 કરોડ રૂપિયાનો આ આંકડો સાબિત કરવા માટે કાફી છે કે ગુજરાતના ખેડૂત આર્થિક સંકટમાં ફસાયેલા છે. અહેવાલ મુજબ દેશના કુલ કૃષિ દેવામાં ગુજરાતનો હિસ્સો લગભગ 4.2 ટકા જેટલો છે.
નોંધનીય છે કે આ સરકારી આંકડામાં માત્ર સરકારી બેન્કોની લોન જ સામેલ છે; સહકારી બેન્કો અને ખાનગી સ્રોતોનો દેવું ઉમેરાય તો કુલ પરિસ્થિતિ વધુ ગંભીર હોઈ શકે છે.
કેંદ્રીય સ્થિતિ: નાણાં મંત્રાલયે સંસદમાં સ્પષ્ટ રીતે કહ્યું છે કે નાના અને સીમાંત ખેડૂતો માટે લોન માફીની કોઈ વિચારણા હેઠળ યોજના નથી. કેન્દ્ર દ્વારા આ સ્થિતિ દાખવવામાં આવ્યા બાદ ખેડૂતોની લોનમાફીની આશા ઠગારી નીવડી હોવાનું અહેવાલમાં ઉલ્લેખ છે.