વિદેશમંત્રી એસ. જયશંકરનું નિવેદન
મ્યુનિક લીડર્સ મીટિંગમાં વિદેશ મંત્રી એસ. જયશંકરે ભારત અને રશિયા સંબંધો અંગે સ્પષ્ટ રીતે જણાવ્યું કે ભારતની વિદેશ નીતિ તેના રાષ્ટ્રીય હિતો અને ઐતિહાસિક અનુભવો પર આધારિત છે, પશ્ચિમી જૂથોના દબાણ પર નહીં. તેમણે જણાવ્યું કે 1950ના દશકથી રશિયાએ ભારતના મુશ્કેલ સમયમાં સમર્થન કર્યું છે અને યુક્રેન યુદ્ધનો ઉકેલ માત્ર વાતચીતથી શક્ય છે.
ભારત-રશિયા સંબંધોની ઐતિહાસિક પાયાની અસર
જયશંકરે મ્યુનિક લીડર્સ મીટિંગમાં પુનરોચ્ચાર કર્યો કે ભારતની વિદેશ નીતિ પશ્ચિમી ભૌગોલિક-રાજકીય જૂથોના હિસાબે નહીં, પરંતુ તેની વ્યૂહાત્મક જરૂરિયાતો અને રાષ્ટ્રીય હિતોને ધ્યાનમાં રાખી ઘડવામાં આવે છે. તેમણે કહ્યું કે ભારત-રશિયા સંબંધોની પાયાની અસર પ્રાચીન છે અને ભારત તે ઇતિહાસ ક્યારેય ભૂલી શકે નહીં.
1950ના દશકથી રશિયાનો સહયોગ વિદેશ મંત્રીએ યાદ કરાવ્યું કે 1950ના દશકથી શરૂ થતા સંબંધોમાં જ્યારે ભારતની સુરક્ષા અને પ્રાદેશિક અખંડિતતા સામે મોટા પડકારો હતા ત્યારે સોવિયત સંઘે અનેક પ્રસંગોમાં ભારતનો સહારો બન્યો. તેમના અહેવાલ મુજબ તે સમયે દુનિયાના ઘણા દેશો ભારતીય પડોશીના સૈન્ય શાસનના સમર્થનમાં હતા, છતાં રશિયાનો ભારત સાથેનો સંબંધ અલગ અને વિશેષ રહ્યો છે.
વિશ્વસનીય સહયોગ
સંરક્ષણથી ઊર્જા અને અવકાશ સુધી વ્યાપક સહયોગ જયશંકરે જણાવ્યું કે આજે ભારત-રશિયા સંબંધો માત્ર સંરક્ષણ સહયોગ પર નિર્ભર નથી. સમયગાળામાં આ સંબંધો વિસ્તર્યા છે અને તેમાં સંરક્ષણ, પરમાણુ ઊર્જા, અવકાશ (સ્પેસ), વ્યાપાર, રોકાણ અને કુદરતી સંસાધનોનો સહયોગ પણ સામેલ છે.
તેમણે ઉમેર્યું કે બદલાતી વૈશ્વિક પરિસ્થિતિ વચ્ચે પણ ભારત રશિયા સાથેના સંબંધો પોતાની રાષ્ટ્રીય હિતની દૃષ્ટિથી જ જોવે છે.
યુક્રેન યુદ્ધ પર ભારતનું વલણ
જયશંકરે યુક્રેન યુદ્ધ અંગે જણાવ્યું કે ભારતની ઇચ્છા છે કે આ યુદ્ધનો અંત આવે અને તેનો ઉકેલ માત્ર ચર્ચા, કૂટનીતિ તથા મંત્રણા દ્વારા જ શક્ય છે. તેમણે કહ્યું કે ભારતે રશિયા અને યુક્રેન બંને પક્ષો સાથે સંવાદ જાળવી રાખવા માટે પ્રયત્નો વધાર્યા છે.
બ્લેક સી, અનાજ અને ઊર્જા સુરક્ષા વિદેશ મંત્રીએ જણાવ્યું કે ભારત માત્ર યુદ્ધ બંધ કરવાની અપીલ પૂરતી નહીં માને, પરંતુ કેટલીક વ્યવહારિક સમસ્યાઓ પર બંને પક્ષો સાથે ચર્ચા કરી રહ્યું છે. તેમાં બ્લેક સીમામાં જહાજોની સલામત અવરજવર, અનાજ અને ઊર્જાની નિકાસ અને પરસ્પર હુમલા ન કરવાની બાબતોને સામેલ કરવામાં આવ્યા છે, જેથી તાત્કાલિક પ્રગતિ થઈ શકે.
પશ્ચિમી દબાણ વચ્ચે ભારતની સ્વતંત્ર નીતિ
જયશંકરના શબ્દોમાં, પશ્ચિમી દેશોના દબાણ અને પ્રતિબંધો વચ્ચે પણ ભારતે સાબિત કર્યું છે કે તેની વિદેશ નીતિઓ કોઈની જોરજબરી હેઠળ બનાવાતી નથી. જૂના સંરક્ષણ સંબંધો, ઊર્જાની જરૂરિયાતો અને વ્યૂહાત્મક ભાગીદારીના પરિપ્રેક્ષ્યમાં ભારત પોતાના સ્વતંત્ર રાષ્ટ્રીય હિતોને પ્રથમ રાખીને રશિયા સાથેના સંબંધો જાળવી રહ્યું છે.