કેન્સરની દવા કિંમત અંગે સુપ્રીમ કોર્ટે સરકારને કડક સવાલો પુછ્યાં
29 સપ્ટેમ્બર 2026, GS ટીમ – કેન્સરની જીવનરક્ષક દવાઓની વધતી કિંમતને લઈને સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્ર સરકાર સામે નીંદો વ્યક્ત કરી છે અને કહ્યું છે કે આ સ્થિતિ અંગે ગંભીર ભ્રષ્ટિ દેખાય છે. અદાલતે અનોખા ઉદાહરણ દ્વારા પ્રશ્ન કર્યો કે જે દવાની છાપેલી કિંમત (MRP) રૂ.27,000 છે, તે જ દવા વિક્રેતાને આશરે રૂ.3,000માં કેમ મળે છે અને આવી દવાઓને ભાવ નિયંત્રણના બહાર કેમ રાખવામાં આવી રહ્યું છે.
કોર્ટના મુખ્ય તારણો અને સવાલો સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું કે છૂટક ભાવ અને ઉત્પાદક/વિક્રેતાને મળતી મૂળ કિંમત વચ્ચે આભ-જમીનનો તફાવત છે અને તેમાંથી પારદર્શિતા અંગે ગંભીર પ્રશ્નો ઊભા થાય છે. જસ્ટિસ સંદીપ મહેતાએ આ તફાવતનું ઉદાહરણ આપ્યું અને પ્રશ્ર્ન ઉઠાવ્યો કે દવાઓના ભાવ નક્કી કરવાની વ્યવસ્થા (ડ્રગ્સ પ્રાઇસ કંટ્રોલ ઓર્ડર — DPCO) હેઠળ આવશ્યક અને બિન-આવશ્યક ભાગોમાં વહેંચણા શા માટે થાય છે.
કોર્ટે પૂછ્યું કે સમગ્ર વ્યવસ્થામાં સમાન માપદંડ લાવવા માટે શું રોકાય છે અને ઉલ્લેખ તરીકે 16% જેવા એક સમાન માપદંડનું ઉદાહરણ લેવામાં આવ્યું. અદાલતે હાઇમાર્ગે દાવો કરતા પક્ષો વચ્ચેનું સંતુલન જોઈએ તે પણ માન્યા. હોસ્પિટલ પ્રથાઓ અને ટેક્સપેયર્સ ઉપર અસર બેન્ચે ખાનગી કોર્પોરેટ hospitalesની પ્રથાઓ પર પણ સવાલ ઉઠાવ્યો ને નોંધ્યું કે ઘણી વખત hospitales દર્દીઓને પોતાની અંદરના ફાર્મસીમાંથી જ દવા ખરીદવા દબાણ કરતા હોય છે.
અદાલતે એ પણ પૂછ્યું કે સરકારી યોજનાઓ હેઠળ સારવાર મેળવતા દર્દીઓ માટે એટલા ઊંચા દવાનો બિલ અંતે કોણ ચૂકવે છે; અદાલતની નોંધ હતી કે તે ખર્ચ અંતે સામાન્ય નાગરિકો અને કરદાતાઓના ખિસ્સામાંથી જ જાય છે. કેન્દ્ર સરકારે સમાધાન લાવવા સ્વીકાર્યું. કેન્દ્ર તરફથી હાજર સોલિસિટરજનરલ તુષાર મહેતાએ અદાલતને જણાવ્યુ કે આ ગંભીર સમસ્યાનો યોગ્ય ઉકેલ શોધવો જરૂરી છે. તેમણે કબૂલ્યું કે અરજદારની ચિંતા બિનમુવાજુ નથી, પણ તમામ પક્ષોના હિતોનું સંતુલન જાળવી ઉકેલ લવવો પડશે અને તે માટે કાર્યવાહી જરૂરી છે.
કેસની વધુ સુનાવણી 12 ઓક્ટોબરને નક્કી કરવામાં આવી છે. કેરળ હાઈકોર્ટનો સંદર્ભ આ જ પ્રકરણ સાથે સંકળાયેલે કેરળ હાઈકોર્ટે પણ એક મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય આપ્યો છે. હાઈકોર્ટે જણાવ્યું કે ભારતીય પેટન્ટ કાયદા હેઠળ કેન્દ્ર સરકાર પાસે એવી સત્તાઓ છે કે તે જીવનરક્ષક દવાઓનું ઉત્પાદન કરાવી અને તેમને કોઈ પણ નફા વગર સામાન્ય લોકોને સીધી વેચી શકે છે, જેથી સસ્તી દવાઓ ઉપલબ્ધ કરે શકાય. કેરળ હાઈકોર્ટમાં આધારભૂત કેસ એક કેન્સર પીડિત મહિલાની અરજી પર આધારિત હતો. આ અરજી પર અંતિમ સુનાવણી પૂર્ણ થાય તે પહેલાં જ તે પીડિતાની મૃત્યુ થઈ ગઈ તેવો અત્યંત દુઃખદ અહસાસ અદાલતને થયો હોવાનું નોંધાયું.