RAW અને IB વચ્ચેનો તફાવત: સત્તા, કામગીરી અને નિયંત્રણ

RAW અને IB વચ્ચેનો તફાવત

ભારતની બે મુખ્ય ગુપ્તચર એજન્સીઓ—રિસર્ચ એન્ડ અનાલીટીકલ વિંગ (RAW) અને ઇન્ટેલિજન્સ બ્યુરો (IB)—ની રચના, કાર્ય અને નિયંત્રણમાં સ્પષ્ટ તફાવત છે. RAWની સ્થાપના 21 સપ્ટેમ્બર 1968ને કેબિનેટ સચિવાલય હેઠળ કરવામાં આવી હતી અને તે principally વિદેશી ગુપ્ત માહિતી એકત્રિત કરે છે, જ્યારે IB ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ કાર્યરત છે અને આંતરિક સુરક્ષા સંબંધિત ગુપ્ત માહિતી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.

ઉત્પત્તિ અને ઇતિહાસ સોર્સ મુજબ, RAWની રચનાને પ્રોત્સાહન આપનાર પરિસ્થિતિઓમાં 1965ના યુદ્ધ દરમિયાન માહિતીના અભાવે ભારતને થયેલ નુકસાન મુખ્ય કારણ હતું. સાથે‑સાથે 1962ના ચીન‑ભારત યુદ્ધે પણ ગુપ્તચર વ્યવસ્થાની ખામીઓને બહાર લાવી હતી. તે સમય પહેલાં, ગુપ્તચર બ્યુરો (IB) લોકલ અને વિદેશી ગુપ્ત માહિતી એકત્રિત કરવા માટે જવાબદાર હતું. બાદમાં બાહ્ય ગુપ્તચર માટે અલગ એજન્સી બનાવવાની સરકારની નીતિ અંતર્ગત RAW 21 સપ્ટેમ્બર 1968એ અસ્તિત્વમાં આવી. સોર્સ અનુસાર, તેના સ્થાપક વડા આર.એન. કાઓ હતા.

RAW અને IBની મુખ્ય કામગીરી

RAW અને IB ની મુખ્ય કામગીરી સોર્સ જણાવે છે કે બંને એજન્સીઓના કાર્યક્ષેત્ર અલગ પ્રકારના ગુપ્તચર કાર્યોથી સંબંધિત છે. RAW: મુખ્યત્વે બાહ્ય ગુપ્ત માહિતી એકત્રિત કરે છે. તેમાં અન્ય દેશોની રાજકીય, લશ્કરી અને વ્યૂહાત્મક પ્રવૃત્તિઓ પર નજર રાખવી, વિદેશી ગુપ્ત માહિતી એકત્રિત કરવી અને ભારત સામેના બાહ્ય જોખમોને સમજવી શામેલ છે. સંશોધન અને વિશ્લેષણ વિંગ RAWનું પ્રાથમિક કાર્ય તરીકે ઉલ્લેખિત છે.

IB: આંતરિક સુરક્ષા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. તેના મુખ્ય કાર્યક્ષેત્રમાં આતંકવાદ, જાસૂસી, અલગતાવાદ, સાંપ્રદાયિક તણાવ અને દેશમાં અન્ય સુરક્ષા જોખમો સંબંધિત ગુપ્ત માહિતી એકત્રિત કરવાનો સમાવેશ થાય છે. IB રાજ્ય પોલીસ અને અન્ય સુરક્ષા એજન્સીઓ સાથે પણ માહિતી વહેંચે છે.

નિયંત્રણ અને જવાબદારી

સોર્સ મુજબ, RAW કેબિનેટ સચિવાલય હેઠળ કાર્ય કરે છે જ્યારે IB ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ આવે છે. બંને રાષ્ટ્રની સુરક્ષા સાથે જોડાયેલ માહિતી શેર કરે છે, પણ તેમના આદેશ અને નિયંત્રણ અલગ વિભાગો હેઠળ છે. ગૃહ મંત્રાલય અનુસાર, IB સંબંધિત વહીવટી અને નાણાકીય બાબતો આંતરિક સુરક્ષા વિભાગના કાર્યક્ષેત્ર હેઠળ આવે છે.

બજેટ અને પારદર્શિતા

સોર્સ જાણવે છે કે RAW અને IB જેવી ગુપ્તચર એજન્સીઓના ખર્ચની સંપૂર્ણ અને વિગતવાર માહિતી જાહેરપણે ઉપલબ્ધ નથી. સરકારની બજેટરી વ્યવસ્થામાં કેબિનેટ સચિવાલય અને ગૃહ મંત્રાલય માટે અલગ ફાળવણી આપવામાં આવે છે, પરંતુ RAW અને IB માટે ખર્ચને સીધા અલગ ઓળખવુ શક્ય નથી. તેથી સોશિયલ મીડિયા અથવા અન્ય વેબસાઇટ્સ પર મળતા અંદાજિત આંકડાઓને સત્તામાંથી જાહેર થયેલ બજેટ માનવો યોગ્ય નથી. કેબિનેટ સચિવાલય ખાસ કરીને RAW માટે અલગ અને સ્પષ્ટ બજેટ જાહેર કરતા નથી.