ટ્રમ્પે રશિયન તેલ પર ટેરિફ લગાવવાનો બિલ હસ્તાક્ષર કર્યો
અમેરિકાના રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પે શુક્રવારે (સ્થાનિક સમય પ્રમાણે) રશિયાના વિરુદ્ધ કડક પ્રતિબંધો લગાવતા બિલ પર હસ્તાક્ષર કરીને તેને કાયદામાં બદલી દીધો. કાયદો એવા દેશો પર આર્થિક દબાણ લાવવાના નવા સિદ્ધાંતો આપે છે જે રશિયા પાસેથી કાચું તેલ અથવા કુદરતી ગેસ ખરીદી રહ્યા હોય છે. ચીન બાદ ભારત હાલ રશિયાથી સૌથી વધુ કાચું તેલ ખરીદનારો બીજી સૌથી મોટો દેશ છે.
વિદેશ મંત્રાલયની પ્રતિસાદમાં શુક્રવારે ભારતીય વિદેશ મંત્રાલયે જણાવ્યું, “જેમ કે પહેલાં પણ અનેક પ્રસંગોએ કહેવામાં આવ્યું છે, ભારત પોતાના 1.4 અબજ લોકો માટે ઊર્જા સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે સંપૂર્ણપણે પ્રતિબદ્ધ છે.” મંત્રાલયે જણાવ્યું કે સરકાર ઊર્જાના સ્ત્રોતોમાં વૈવિધ્ય લાવવાની અને બદલાતી બજાર પરિસ્થિતિઓના આધારે પોતાની ઊર્જા સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવાની કામગીરી ચાલુ રાખશે.
ભારતે સાપેક્ષ અસર વિશે અમેરિકાના વિવિધ અધિકારીઓ અને પ્રતિનિધિઓ સાથે ઉચ્ચ સ્તરે ચર્ચા કરી અને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ પગલાના અસરોબંધો માત્ર દ્વિપક્ષીય સંબંધો પર જ નહિ, આંતરરાષ્ટ્રીય ઊર્જા બજારમાં પણ પડશે. અમેરિકામાં ભારતીય રાજદૂત વિનય મોહન ક્વાત્રાએ ‘એક્સ’ પર પોસ્ટ કરીને કહ્યું કે “ભારતના લોકોની ઊર્જા સુરક્ષા સૌથી પહેલા છે.” ક્વાત્રાએ લખ્યું કે ભારત પોતાના કાચા તેલના 85 ટકાથી વધુ અને કુદરતી ગેસનો લગભગ અડધો હિસ્સો (50 ટકાનું અનુમાન) આયાત કરે છે.
તેમણે નંબર, ઉપલબ્ધતા, પોસાય તેવા ભાવ અને બજારની સ્થિતિને આધાર બનાવીને નિર્ણય લેવામાં આવતો હોવાનું જણાવ્યું અને કહ્યું કે તાજેતરના સંઘર્ષોના કારણે વૈશ્વિક પુરવઠા પર અસર વખતે ભારતે જનતાને ઊર્જા ભાવની અચાનક તથા મોટી ઊછાળથી બચાવવા માટે નિર્ણાયક પગલાં લીધા, જેના કારણે બજારને સ્થિર કરવામાં મદદ મળી તેની પણ કામગારી થઈ છે.
કાયદાની ખાસિયતો અને આયાત સંબંધિત આંકડા સંસદ દ્વારા પસાર થયેલ ‘લિન્ડસે ઓ. ગ્રેહામ સૅન્ક્શનિંગ રશિયા એન્ડ ઈરાન એક્ટ ઓફ 2026’ નામના કાયદા દ્વારા રાષ્ટ્રપતિને રશિયાથી મોટા પાયે તેલ અને ગેસ ખરીદનારા દેશો પર ટેરિફ અથવા અન્ય પ્રતિબંધ લગાવવાની સત્તા આપવામાં આવી છે. પૂર્વ રાજદ્વારી કે.પી. ફેબિયને શનિવારે જણાવ્યું કે આ કાયદો રાષ્ટ્રપતિને આવો ટેરિફ 100 ટકા સુધી લગાવવાનો અધિકાર આપે છે.
સ્રોત પ્રમાણે રશિયન સામાનની આયાતનાં પ્રમાણમાં ટોચના દેશો એટલે કે ચીન 50 ટકા, ભારત 37 ટકા, તુર્કી 5 ટકા, યુરોપીયન યૂનિયન 5 ટકા અને પછી અઝરબૈજાન તથા હંગેરીનું મળીને હિસ્સો 3 ટકા છે.
વિશ્લેષકો અને પૂર્વ અધિકારીઓની પ્રતિક્રિયાઓ મિડિયાના અને વિદેશકિતાબના વિશ્લેષકોને કારણે પણ આ કાયદાને લગતી ચિંતાઓ ઉઠી છે. ‘વોશિંગ્ટન પોસ્ટ’માં ગયા વર્ષે ફરીદ ઝકારિયાએ લખ્યું હતું કે ટ્રમ્પનું આ નવું વલણ લાંબા ગાળાના નીતિઓને પલટી શકે છે અને ભારત પ્રત્યે અપનાવવામાં આવેલું દુશ્મનીભર્યું વલણ લગભગ વ્યૂહાત્મક ભૂલ બની શકે છે; તેમણે ઉદ્ધહરણરૂપે જણાવ્યું કે ભારત સાથેના વ્યૂહાત્મક જોડાણની શરૂઆત ક્લિન્ટન વહીવટીતંત્રથી થઈ હતી અને તે 25 વર્ષ સુધી બંને પક્ષોના સમર્થનથી આગળ વધ્યું છે.
પૂર્વ નેશનલ સિક્યુરિટી એડવાઇઝર લેફ્ટનન્ટ જનરલ એચ.આર. મેકમાસ્ટરે ANI ને કહ્યુ કે “ભારત-અમેરિકા સંબંધોનું ભવિષ્ય લાંબું અને સારું છે” અને ભારતમાં વિશ્વાસ જાળવતા રણનીતિઓ આગળ રાખવા પર ભાર મૂક્યો. તેમણે કહ્યું કે અમેરિકા નવી દિલ્હીને BRICS જેવા જૂથોથી અલગ થવા માટે દબાણ ન કરે તે રીતે વ્યવહાર કરવો જોઈએ.
વોશિંગ્ટનમાં એટલાન્ટિક કાઉન્સિલના સિનિયર ફેલો માઈકલ કૂગેલમેને ANI ને જણાવ્યું કે આ કાયદો રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવા પર ભારતને સજા આપવાનાં કડક પગલાંમાંથી એક છે અને “કદાચ અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો ઝટકો” હોઈ શકે છે. તેમણે કહ્યું કે જો ટેરિફ લાગુ કરવાના મામલે વિલંબ થાય અથવા ટેરિફ ખૂબ ઓછા રાખવામાં આવે તો નેગેટિવ અસરને સંભાળી શકાય, પરંતુ અરજદાર ભરોસામાં કમી આવી શકે છે અને વેપાર વાટાઘાટો માટે અંતિમ છૂટછાટો પર સહમત થવામાં મુશ્કેલી ઊભી થઈ શકે છે.