સુપ્રીમ કોર્ટે કેન્દ્રને નોટિસ આપી
સુપ્રીમ કોર્ટે 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોને સોશિયલ મીડિયા અને બીજા ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર એકાઉન્ટ બનાવવાથી પ્રતિબંધ લગાવવા માંગ કરતી અરજી અંગે કેન્દ્ર સરકારને નોટિસ જાહેર કરી છે. અરજી NGO ‘જસ્ટ રાઇટ્સ ફોર ચિલ્ડ્રન એલાયન્સ’ દ્વારા દાખલ કરવામાં આવી હતી.
અરજીમાં માતા-પિતા અથવા કાનૂની વાલીઓની સંમતિ ફરજિયાત કરવાની અને સલામતીનાં પગલાં લેવા માટે અધિકારીઓને સૂચનાઓ આપવાની માંગ કરવામાં આવી છે. અરજીમાં જણાવાયું છે કે મેટા અને અન્ય કંપનીઓ યુએસ કાયદા મુજબ એકાઉન્ટ માટે લઘુત્તમ ઉંમર 13 વર્ષ નક્કી કરે છે.
IT નિયમોમાં ફેરફારની માંગ
IT (Intermediary Guidelines and Digital Media Ethics Code) Rules, 2021માં સુધારો અથવા અલગ માર્ગદર્શિકા બનાવવાની વિનંતી કરવામાં આવી છે. અરજીમાં શું માંગવામાં આવ્યું છે? NGO ‘જસ્ટ રાઇટ્સ ફોર ચિલ્ડ્રન એલાયન્સ’ દ્વારા દાખલ કરાયેલા અરજીમાં મુખ્ય માંગણીઓમાં સમાવિષ્ટ છે: 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોને વ્યક્તિગત રીતે અથવા સ્વતંત્ર રીતે સોશિયલ મીડિયા એકાઉન્ટ બનાવવાની મંજૂરી ન હોવી.
બાળક જ્યારે કોઈ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર ઍક્સેસ કરે અથવા એકાઉન્ટ બનાવે ત્યારે માટાપિતા અથવા કાનૂની વાલીની સંમતિ ફરજિયાત હોવી. જ્યારે જરૂરી હોય ત્યારે માટાપિતા અથવા વાલીની ઓળખ ચકાસણી અથવા e-KYC જેવી માન્ય પ્રક્રિયા અપનાવવી, જે સેવાની પ્રકૃતિ અને જોખમોને અનુરૂપ હોય.
ઉંમરની મર્યાદા અને પ્લેટફોર્મની પ્રથા અરજીમાં ઇશારો કરવામાં આવ્યો છે કે ફેસબુક અને સ્નેપચેટ(ભારત) જેવા પ્લેટફોર્મ યુએસ કાયદા મુજબ એકાઉન્ટ બનાવવા માટે લઘુત્તમ ઉંમર 13 વર્ષ રાખે છે, જ્યારે ભારતીય કાયદા પ્રમાણે 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના વ્યક્તિઓને સગીર તરીકે વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે.
જોખમ અને નિયમનકારી ફેરફાર
અરજીએ જણાવ્યું છે કે IT (Intermediary Guidelines and Digital Media Ethics Code) નિયમો, 2021માં ફેરફાર કરવા અથવા ખાસ માર્ગદર્શિકા બનાવવાની જરૂર છે, જેથી ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ ઉપર 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળક સાથે થનારા કોઈ પણ ડિજિટલ કરારોમાં માટાપિતા/વાલીની સંમતિ અને યોગ્ય ચકાસણી જરૂરી બની રહે.
બાળકો માટે દર્શાવવામાં આવેલા જોખમો અરજીમાં ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર બાળકોની સીધી ઍક્સેસ દ્વારા થનારા જોખમો તરીકે નીચે સૂચવાયેલા મુદ્દાઓ ઉઠાવવામાં આવ્યા છે: ઓનલાઇન ગ્રુમિંગ, જાતીય શોષણ, ટ્રાફિકિંગ, વર્તણૂકીય પ્રોફાઇલિંગ, વ્યક્તિગત ડેટાનો દુરૂપયોગ, સાયબર ધમ્કી અને વય-અનુચિત સામગ્રીનો પ્રસાર.
અરજીએ સૂચવ્યું છે કે આ જોખમોને ધ્યાનમાં રાખતાં પ્લેટફોર્મો અને નિયમનકારી ફ્રેમવર્કને મજબૂત બનાવવા માટે યોગ્ય પગલાં લેવા હોવા જોઈએ.