ઇરાનમાં વિરોધની કિંમત
ઇસ્ફહાનના જાન્યુઆરી 2026ના વિરોધ પ્રદર્શનમાં ભાગ લેનારી જુડવા બહેનો તારાનેહ અને રોમિના રહીમીમાં તારાનેહને ફાંસી અને રોમિનાને 25 વર્ષના કેદની સજા ફટકારવામાં આવી છે. બંને તે સમયે 19 વર્ષની હાઇસ્કૂલની વિદ્યાર્થીનીઓ હતાં. આ ચુકાદા અને તેમની ધરપકડ, કસ્ટડી દરમિયાન કથિત યાતના અને બળજબરીથી કબૂલાત મેળવવાના આરોપો વિશે ફરી આંતરરાષ્ટ્રીય ચિંતા ઊભી થઇ છે.
ઘટનાની વિગતો The Guardianનાં અહેવાલ અનુસાર, ઇસ્ફહાનના જાન્યુઆરી 2026ના વિરોધ પ્રદર્શનમાં ભાગ લીધાને લઈને અમુક સમય પછી બંને બહેનોને રાત્રે તેમના ઘરના બહારથી લઈને જવામાં આવ્યા હતા. 8 અને 9 જાન્યુઆરીએ ઇસ્ફહાન સહિત દેશના અનેક વિસ્તારોમાં વિરોધ ઉગ્ર થયા હતાં અને ત્યારબાદ સુરક્ષા દળોએ મોટા પાયે કાર્યવાહી શરૂ કરી હતી.
અહેવાલોમાં જણાવાયું છે કે કાર્યવાહી દરમિયાન Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC) સાથે જોડાયેલા એજન્ટોનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો ગયો છે. પરિવારે આશરે ચાર મહિના સુધી તેમના અવસ્થાની અનિશ્ચિતતા અનુભવી અને મા મારઝિએહ નૂરમોહમ્મદી હોસ્પિટલ, સરકારી કચેરીઓ અને અન્ય સંસ્થાઓમાં પુત્રીઓ વિશે માહિતી મેળવવા પ્રયત્ન કર્યાં. અંતે પરિવારને જણાવવામાં આવ્યું કે બંનેને ઇસ્ફહાનની દૌલતાબાદ જેલમાં રાખવામાં આવી છે.
પરિવારના દાવા અને કસ્ટડી દરમિયાન યાતનાના આક્ષેપ પરિવાર અને તેમના અમેરિકા સ્થિત ભાઈ મસૂદ નૂરમોહમ્મદીના નિવેદનો પર આધારિત દાવા અનુસાર, જેલમાં માતાએ બંને દીકરીઓને જોયા ત્યારે તેમની શારીરિક સ્થિતિ એટલી ખરાબ હતી કે પહેલા ઓળખી શકાઈ ન હતી. પરિવાર દાવો કરે છે કે તેમના શરીર પર ઇજાના નિશાન હતા, હાડકા તૂટેલા હતાં અને વાળ ખેંચી કાઢવામાં આવ્યા હતાં.
અહેવાલો અનુસાર બંને બહેનોને એકાંત કેદમાં રખાયું હોવાનું પરિવાર જણાવ્યું છે. પરિવારે એ પણ દાવો કર્યો છે કે રોમિનાને જેલ અધિકારીઓએ બળાત્કારની ધમકી આપી હતી અને ત્યારબાદ તારાનેહ પાસેથી એક કબૂલાત પર સહી કરાવવામાં આવી હતી. બચાવ પક્ષના વકીલોએ કોર્ટમાં દલીલ કરી છે કે આ કબૂલાત યાતનાના દબાણ હેઠળ લેવામાં આવી હતી.
ઉપલબ્ધ અહેવાલોમાં આ પ્રકારના આરોપોની સ્વતંત્ર રીતે સંપૂર્ણ ચકાસણી શક્ય ન હોવાથી તે માહિતીનું સ્વતંત્ર વેરિફિકેશન હાલ ઉપલબ્ધ નથી. કોર્ટનો ચુકાદો અને સજાઓ અહેવાલ મુજબ ઓગસ્ટના અંતમાં ઇસ્ફહાનની રિવોલ્યુશનરી કોર્ટની પ્રથમ શાખાએ જાન્યુઆરીના વિરોધ સાથે જોડાયેલા 16 આરોપીઓના કેસમાં ચુકાદો આપ્યા હતા. તેમાં તારાનેહ રહીમી સહિત 10 લોકોને મૃત્યુદંડ અને રોમિના રહીમી સહિત કેટલીક વ્યક્તિઓને લાંબી કેદની સજા ફટકારવામાં આવી હતી.
રોમિનાને 25 વર્ષની જેલની સજા સોંપવામાં આવી છે. IranWire અને Iran Internationalના અહેવાલોને ઉલ્લેખ કરીને સમાચારમાં જણાવાયું છે કે આ ચુકાદા પ્રથમ તબક્કાના છે અને અપીલની પ્રક્રિયા ઉપલબ્ધ છે.
આ પણ વાંચો: વરસાદ ફરી સક્રિય: હવામાન વિભાગે 9 થી 11 સપ્ટેમ્બરે 21 રાજ્યોમાં ભારે વરસાદ અને વાવાઝોડાની ચેતવણી આપી.
આ પણ વાંચો: ‘Student Of The Year 3’માં કોલેજ લાઈફનું ‘કાળું સત્ય’, શનાયા કપૂરને માથે ‘મોટી જવાબદારી’.
આ પણ વાંચો: ગુજરાત કોંગ્રેસ: મુકુલ વાસનિક હટ્યા, રણદીપ સુરજેવાલાની નિમણૂક; બે સહ-પ્રભારીઓની વિદાય શક્ય.
આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રતિસાદ અને આંકડાકીય પરિસ્થિતિ એમ્નેસ્ટી ઈન્ટરનેશનલે મે 2026માં જણાવ્યું હતું કે જાન્યુઆરીના વિરોધ સાથે જોડાયેલા ઓછામાં ઓછા 41 વ્યક્તિઓ એવા 78 લોકોના જૂથમાં હતા જેમણે રાજકીય રીતે પ્રેરિત આરોપો હેઠળ પરિણામરૂપ રીતે死亡દંડનો સામનો કર્યો હતો, અને સંગઠને સત્તાવાળાઓ પર વિરોધ દમાવવા માટે死亡દંડનો ઉપયોગ કરવાનો આરોપ લગાવ્યો હતો.
Iran Human Rightsના 4 સપ્ટેમ્બર 2026ના અહેવાલ અનુસાર રૂબરૂ અને નોંધાયેલી માહિતી મુજબ માત્ર ઓગસ્ટ મહિનામાં ઓછામાં ઓગષ્ટ 82 લોકોનું ફાંસી કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં છ મહિલાઓ અને જાન્યુઆરીના રાષ્ટ્રિય વિરોધ સાથે જોડાયેલા ત્રણ લોકોનો સમાવેશ હતો. તે સંસ્થાના જણાવ્યા અનુસાર જાન્યુઆરીથી ઓગસ્ટ 2026 દરમિયાન કુલ ઓછામાં ઓછા 528 લોકોને ફાંસી આપવામાં આવી છે; આ આંકડામાં 31 વિરોધીઓનો સમાવેશ છે, જેમાંથી 29 લોકો જાન્યુઆરીના વિરોધ સાથે જોડાયેલા હતા.
જુલાઈમાં ઇસ્ફહાનમાં જાહેર ફાંસીઓની ઘટનાઓએ પણ પરિસ્થિતિની ગંભીરતા દર્શાવી: 28 જુલાઇએ અબોલફઝલ સેહાપી અને અમીરહોસેન સફારીને ઇસ્ફહાનના અલી ખાનિ સ્ક્વેરમાં જાહેરમાં ફાંસી આપવામાં આવી હતી; Iran Human Rights જણાવે છે કે બંનેને જાન્યુઆરીના વિરોધ દરમ્યાન જેલમાં પાડવામાં આવ્યા હતાં અને તે 2026ની નોંધાયેલી પ્રથમ જાહેર ફાંસી હતી. આ ઘટનાને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે નિંદા મળી હતી.
12 ઓગસ્ટે બ્રિટન અને યુરોપિયન યુનિયનના ઉચ્ચ પ્રતિનિધિ સહિત કુલ 31 દેશોએ સંયુક્ત નિવેદનમાં ઇરાનમાં વિરોધીઓની ફાંસી અને અસંમતિને દબાવવા માટે死亡દંડના ઉપયોગની કડક નિંદા કરી અને ઇરાનને死亡દંડનો તેત્સ્ક્િહી ઉપચાર તાત્કાલિક બંધ કરવા તેમજ મનસ્વી રીતે કેદ કરાયેલા લોકોને મુક્ત કરવા અપીલ કરી હતી.
IRGCની ભાગીદારી અને સંઝોધન રહીમી બહેનોની ધરપકડમાં IRGCની સંડોવણીના આક્ષેપો એવી સમયે આવ્યા છે જ્યારે આ સંસ્થા અને તેની સ્થાનિક શાખાઓ સામે જાન્યુઆરીના વિરોધના દમનને લઈને આંતરરાષ્ટ્રીય પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. યુરોપિયન યુનિયને માર્ચ 2026માં ઇરાનમાં ગંભીર માનવાધિકાર ઉલ્લંઘનના આરોપોને લીધે 16 વ્યક્તિઓ અને ત્રણ સંસ્થાઓ પર પ્રતિબંધ મૂક્યો હતો, જેમાં માર્ગદર્શક રીતે સ્થાનિક IRGC કમાન્ડરોનો સમાવેશ હોવાનું EU અહેવાલોમાં જણાવાયું છે.
પ્રસંગિક ઐતિહાસિક પૃષ્ઠભૂમિ અને સંબંધિત કેસ ઇરાનમાં વર્તમાન દમનને સમજવા માટે 2022નું ‘Woman, Life, Freedom’ આંદોલન મહત્વપૂર્ણ છે. મહસા અમીનીની પોલીસ કસ્ટડીમાં મોત પછી શરૂ થયેલા આ આંદોલને દેશભરમાં મોટા પાયે વિરોધો જન્મ્યા અને ત્યારથી દેશમાં મહિલાઓ, વિદ્યાર્થીઓ અને સરકાર વિરોધીઓ સામે થયેલી કાર્યવાહી અંગે આંતરરાષ્ટ્રીય માનવાધિકાર સંગઠનો સતત ચિંતા વ્યક્ત કરતી રહ્યા છે.
સંદર્ભરૂપે HRANAએ દર્શાવ્યું છે કે અલી ઝારેઈ દૂઝદરેહસી નામના એક વ્યક્તિએ, જેને અહેવાલોમાં 27 વર્ષ ઉંમર બતાવવામાં આવે છે, તેહરાનની રિવોલ્યુશનરી કોર્ટની શાખા 23 દ્વારા ‘corruption on earth’ના આરોપમાં死亡દંડની સજા ફટકારી હોવાનું જણાવાયું છે. ઝારેઈ 2022ના વિરોધ દરમિયાન એક આંખમાં ઈજા પામી, બાદમાં જર્મની ગયા અને એપ્રિલ 2026માં ઈરાન પરત ફર્યા બાદ તેમની ધરપકડ થઈ હતી. આ વિરોધ સાથે જોડાયેલા કેસો હજુ પૂર્ણ થયા નથી અને વિદેશ ગયા પછી પરત આવતા લોકો પણ કડક કાનૂની જોખમનો સામનો કરી શકે છે.