ICMRના સંશોધનમાં ગુવાહાટીમાં કિશોરોમાં નશાનો જોખમ
ભારતીય આયુર્વિજ્ઞાન અનુસંધાન પરિષદ (ICMR)ના સહયોગથી કરાયેલા સંશોધનમાં છ સ્થળોની 108 સ્કૂલમાં ભણતા 6,168 કિશોરોનું સર્વે એકત્રિત થયું જેમાં ગુવાહાટીમાં કિશોરોમાં નશાનો જોખમ મધ્યમ અથવા તેનાથી વધુ નશાના જોખમની કેટેગરીમાં 42.3 ટકા કિશોરો આવ્યા. ડેટા ઓક્ટોબર 2025થી જાન્યુઆરી 2026 વચ્ચે એકત્રિત કરવામાં આવ્યો હતો.
સંશોધન પદ્ધતિ અને સામેલ સ્થળો અનુસંધાન વિવિધ પ્રદેશોના સરકારી અને ખાનગી સ્કૂલોમાંથી ડેટા એકઠું કરીને કરવામાં આવ્યું. કુલ 108 સ્કૂલ અને 6,168 પ્રતિસાદકારો સામેલ હતા. સમેવન થયેલા કિશોરોની ઉંમર 18થી 19 વર્ષ હતી. આ રિસર્ચ ગોરખપુર, ગુવાહાટી, નાગપુર, રાજકોટ અને દેવઘર સ્થિત AIIMS તેમજ પુડુચેરીના JIPMERના રિસર્ચર્સે કર્યુ હતું.
પ્રદેશિક તફાવત
મુખ્ય આંકડા મધ્યમ અથવા તેથી વધુ નશા સંબંધિત જોખમની કેટેગરીમાં સંશોધનમાં જોવા મળેલી સ્થાનવાર આવર્તન નીચે મુજબ છે:
- ગુવાહાટી: 42.3 ટકા
- દેવઘર: 41.3 ટકા
- ગોરખપુર: 24.5 ટકા
- રાજકોટ: 13.5 ટકા
- નાગપુર: 17.1 ટકા
- પુડુચેરી: 0.1 ટકા
સંશોધનમાં સામેલ કિશોરોની સંખ્યા એ રીતે રહી: ગોરખપુર 1,223, ગુવાહાટી 890, નાગપુર 1,082, રાજકોટ 919, દેવઘર 1,066 અને પુડુચેરી 988.
મુખ્ય જોખમકારક પરિબળો રીસર્ચ મુજબ સ્કૂલની આસપાસ નશીલા પદાર્થોની ઉપલબ્ધતા કિશોરોમાં નશા સાથે સંકળાયેલા જોખમ સાથે જોડાયેલું સૌથી મહત્ત્વપૂર્ણ અને બદલી શકાય તેવું પરિબળ હતું. તે કિશોરો જેમને લાગ્યું કે તેમની આસપાસ નશીલા પદાર્થો સરળતાથી મળે છે, તેઓ મધ્યમ અથવા વધુ જોખમની કેટેગરીમાં આવવાની શક્યતા વધારે દર્શાવે છે.
ડિજિટલ માધ્યમોનો અસર
ડિજિટલ માધ્યમોનો વધતો ઉપયોગ પણ જોખમ વધારનાર કારણોમાં ગણાયો—મોબાઈલ, ઇન્ટરનેટ અને અન્ય ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ સાથે વધુ સંપર્કમાં રહેતા કિશોરોમાં નશા સાથે જોડાયેલા જોખમની શક્યતા વધારે જોવા મળી.
લિંગના આધારે વિશ્લેષણમાં તફાવત નોંધાયો; સંશોધનનુ વિશ્લેષણ દર્શાવે છે કે છોકરાઓની તુલનામાં છોકરીઓમાં નશાનું જોખમ વધવાની શક્યતા વધારે હતી.
ગુવાહાટીમાં ખાસ બાબતો
ગુવાહાટીમાં સંશોધનમાં સામેલ વિદ્યાર્થીઓમાંથી 82.3 ટકા સરકારી સ્કૂલના અને 17.8 ટકા ખાનગી સ્કૂલના હતા. ત્યાં વિદ્યાર્થીની સત્તરાતીમાં મહિલાઓનું પ્રમાણ 59.2 ટકા હતું. ગુવાહાટીના કિશોરોમાં અન્ય 5 સ્થળોની તુલનામાં એન્ઝાયટી સેન્સિટિવિટી સ્કોર સૌથી ઊંચો અને ઇમ્પલ્સિવિટી સ્કોર પણ સૌથી વધુ નોંધાયો. હોપલેસનેસ સ્કોર બીજા ક્રમે અને સેન્સેશન સીકિંગ સ્કોર પણ બીજા સ્થાને રહ્યા.
સૂચનાઓ રીસર્ચમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે સ્કૂલ હેલ્થ પ્રોગ્રામ જેવા રાષ્ટ્રીય સ્તરના પ્રયાસો જાગૃતિમાં વધારો કરે છે, તેમ છતાં વિવિધ વિસ્તારોની પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં લઈને સ્થાનિક સ્તરે પ્રતિસાદ અને વ્યૂહરચનાઓ જરૂરી છે. રિસર્ચર્સે સૂચવ્યું છે કે પગલાંઓમાં સ્કૂલની આસપાસ નશીલા પદાર્થોની ઉપલબ્ધતા નિયંત્રિત કરવી અને ડિજિટલ તથા મીડિયા સાક્ષરતા સંબંધિત કાર્યક્રમો ચલાવવા જેવી પ્રવૃત્તિઓ આવું હોવું જોઈએ.