સોફિયા કુરેશી વિવાદ
સોફિયા કુરેશી સંબંધી વિવાદમાં SITની તપાસ પૂર્ણ થતા પણ મધ્ય પ્રદેશ સરકારે વિજય શાહ સામે અદાલતમાં અભિયોજન ચલાવવા માટે જરૂરી સરકારની મંજૂરી આપવાનો ઇનકાર કર્યો છે. મામલો 2025માં ઓપરેશન સિંદૂર દરમિયાન મહૂમાં યોજાયેલા એક કાર્યક્રમમાં થયેલા વિજય શાહના નિવેદનથી શરૂ થયો હતો.
આ નિવેદનને કર્નલ સોફિયા કુરેશી સંદર્ભ સાથે જોડવામાં આવ્યું અને માધ્ય પ્રદેશ હાઈકોર્ટે સ્વતઃ સંજ્ઞાન લઈને પોલીસને FIR નોંધવાનો આદેશ આપ્યો. બાદમાં સુપ્રીમ કોર્ટે તપાસ માટે ત્રણ સભ્યોની વિશેષ તપાસ ટીમ (SIT)ને સોંપ્યો હતો.
મામલાપ્રત્યેક અને કાનૂની કાર્યવાહી મુકદ્દમાના સંબંધમાં હાઈકોર્ટે FIR નોંધવા નિર્દેશ આપ્યા બાદ કેસ ભારતીય ન્યાય સંહિતા (BNS)ની કલમ 152, 196 અને 197 હેઠળ નોંધાયો. SITએ તપાસ પૂર્ણ કરીને પ્રમાદિત પુરાવા અને ભલામણ સાથે અભિયોજન માટે મંજૂરી માગી હતી.
BNSની કલમ 196(1)(a)નું મુખ્ય સ્થાન આ કેસમાં ખાસ નોંધપાત્ર જોગવાઇ છે. આ કલમ તેવા કૃત્યોને સંબોધે છે જે ધર્મ, જાતિ, જન્મસ્થળ, નિવાસ, ભાષા, સમુદાય અથવા અન્ય આધાર પર જુગાત વચ્ચે દુશ્મનિ, નફરત અથવા વૈમનસ્યની લાગણી ઊભી કરે અથવા તેને પ્રોત્સાહિત કરે.
SITએ તપાસ દરમિયાન આ જોગવાઇને ધ્યાનમાં રાખીને કાર્યવાહી કરી અને તેના આધાર પર ભલામણ કરી હતી. સરકારનું કાનૂની તર્ક રાજ્ય સરકારનો તર્ક એ છે કે સંબંધિત જોગવાઇ હેઠળ કોર્ટ દ્વારા સંજ્ઞાન લેતા પહેલા સરકારની પૂર્વ મંજૂરી જરૂરી ગણવામાં આવે છે.
સરકારનું કહેવું છે કે કાયદાના આવશ્યક માપદંડ પૂરાં થતા નથી અથવા ઉપલબ્ધ સામગ્રીના આધારે તે કલમ હેઠળ અભિયોજન આગળ વધારવા માટે પૂરતો આધાર નથી, જેથી તેણે મંજૂરી ન આપવાનો નિર્ણય કર્યો છે.
આગળની દિશા SITની તપાસ પૂર્ણ અને ભલામણ થયેલી હોવા છતાં સરકારની મંજૂરી ન મળતા મામલો વધુ કાનૂની ચર્ચાનો વિષય બની ગયો છે. હવે કોર્ટો આ કાનૂની પ્રશ્નને કેવી રીતે જુએ છે અને આગળ કઈ દિશામાં કાર્યવાહી થશે તે પર સર્વપ્રતિક્ષિત રહેશે.