ફૂડ સેફ્ટી એન્ડ સ્ટાન્ડર્ડ્સ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (FSSAI) એ ખાદ્ય અને પીણા ઉત્પાદનો અંગે કરવામાં આવેલા ‘100%’ જેવા દાવાઓ પર પોતાનું વલણ વધુ કડક બનાવ્યું છે. FSSAIની તપાસ અને સૂચના બાદ બોન બિસ્કિટ, ઝંડુ હની, એમવે ઈન્ડિયા અને જુઝા ફૂડ્સ સહિત પાંચ કંપનીોએ પોતાના પેકેજિંગ અને જાહેરાતોમાંથી આ ‘100%’ દાવાઓ દૂર કર્યા છે. આવી જ કાર્યવાહી પહેલા ડાબર સામે પણ કરવામાં આવી હતી અને ડાબરે કેટલાક ઉત્પાદનોનું પેકેજિંગ બદલવાનું શરૂ કર્યું છે.
FSSAIનું વધેલું વલણ
FSSAIનું કહેવું છે કે ઉત્પાદકો ઘણીવાર પેકેજિંગ, લેબલ્સ, જાહેરાતો અને પ્રમોશનલ સામગ્રી પર “100% શુદ્ધ” અથવા “100% કુદરતી” જેવા દાવાઓ કરતાં હોય છે. આવા દાવાઓ ગ્રાહકોને ગેરમાર્ગે દોરી શકે છે અને તેમને સંપૂર્ણપણે સાબિત કરવી હંમેશા શક્ય નથી. ઓથોરિટીની દૃષ્ટિએ ખાદ્ય ઉત્પાદનો વિશે કરવામાં આવતા દાવા સ્પષ્ટ, સચોટ અને ચકાસણી દ્વારા સાબિત કરી શકાય તેવા હોવા જોઈએ.
કંપનીઓએ કઈ કાર્યવાહી કરી?
FSSAIના હસ્તક્ષેપ બાદ સંબંધી કંપનીઓએ તેમની જાહેરાતો અને પેકેજિંગમાંથી “100%” પ્રકારના દાવાઓ દૂર કર્યા છે. ઓથોરિટી સતત ખાદ્ય કંપનીઓની જાહેરાતો અને પેકેજિંગ પર નજર રાખે છે અને નિયમોનું પાલન કરવા માંગે છે.
FSSAI ‘100%’ દાવાઓ સામે કેમ વાંધો ઉઠાવે છે?
FSSAI અનુસાર એક ઉત્પાદનને “100% શુદ્ધ” અથવા “100% કુદરતી” લખવાથી ઉપભોક્તાઓમાં એવી છાપ ઉભી થાય કે તે વસ્તુ ભેળસેળથી મુક્ત અથવા સંપૂર્ણ રીતે કુદરતી છે. વૈજ્ઞાનિક અથવા સ્થાપિત ધોરણો આધારે આવી ખાતરી દરેક ઉત્પાદન માટે સરળતાથી સાબિત ન કરી શકાય, એટલે ઓથોરિટીએ કંપનીઓને આવા દાવાઓનો ઉપયોગ બંધ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો છે. નિયમો અનુસાર જાહેરાતો અને પેકેજિંગમાં એવી ભાષાનો ઉપયોગ ન થવો જોઈએ જે ગ્રાહકોને ગેરમાર્ગે દોરી શકે.
ડાબર સામે કાર્યવાહી અને તેની વિગતો
ડાબર ઇન્ડિયાને પણ FSSAIની કાર્યવાહીનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. FSSAIએ ડાબરને કેટલીક ચોક્કસ ખાદ્ય વસ્તુઓનું વેચાણ બંધ કરવાનો નિર્દેશ આપ્યો હતો. આ რეન્કમાં સામેલ ઉત્પાદનોમાં નીચેના હતા:
- મધ
- સફરજન સીડર સરકો
- વરજિન નારિયેળ તેલ
- તલનું તેલ
- ગાયનું ઘી
- નારિયેળ પાણી
- નારિયેળનું દૂધ
આ ઉત્પાદનો ઉપર “100% કુદરતી”, “100% શુદ્ધ”, “100% શુદ્ધતાની ગેરંટી”, “100% ઓર્ગેનિક” અને “100% ટેન્ડર નારિયેળ પાણી” જેવા દાવાઓ કરવામાં આવેલા હતા. FSSAIના આદેશ પછી ડાબરે પેકેજિંગમાં ફેરફાર શરૂ કર્યા છે.
FSSAIનું માનવું છે કે ખાદ્ય ઉત્પાદનો વિશે કરવામાં આવેલા દાવા સ્પષ્ટ, સચોટ અને ચકાસણીયોગ્ય હોવા જોઈએ, અને ઓથોરિટી આગામી સમયમાં પણ જાહેરાતો અને પેકેજિંગ પર નજર જારી રાખશે.