ఆంధ్రప్రదేశ్માં 2025-26 નાણાવર્ષે રાજ્યની પોતાની આવકનો લગભગ 95% ભાગ વેતન અને પેન્શન પર ખર્ચ થયો છે. સરકારી રિપોર્ટ અનુસાર તે વર્ષમાં કર્મચારીઓ અને પેન્શનરો સંબંધિત ખર્ચ ધોરણે લગભગ 1.05 લાખ કરોડ રૂપિયા પહોંચ્યો છે. આ ખર્ચ રાજયની વિકાસ યોજનાઓ અને નાણાકીય સ્થિતિનાં સંચાલન પર ભાર બણતો જણાઈ રહ્યો છે.
વેતન અને પેન્શન ખર્ચના મુખ્ય આંકડા
રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે 2025-26 નાણાવર્ષમાં રાજ્યની પોતાની આવકનો લગભગ 95% હિસ્સો વેતન અને પેન્શન પર ખર્ચ થયો હતો અને કુલ ખર્ચ અંદાજે 1.05 લાખ કરોડ રૂપિયા રહ્યું. આ ખર્ચમાં સરકારે કહ્યું છે કે સરકારી વિભાગો, સરકારી કંપનીઓ અને કોર્પોરેશનોમાં સીધા કે પરોક્ષ રીતે જોડાયેલા અંદાજે 10 થી 12 લાખ લોકોનો સમાવેશ થાય છે. સાથે જ આશરે 3.59 લાખ પેન્શનર્સ પણ આ ખર્ચના ભાગ છે.
આંચળિક તુલના
દક્ષિણ ભારતીય રાજ્યોની તુલનામાં આંધ્રప్రదేశ్નું વેતન-પેન્શન ખર્ચ અત્યંત ઊંચું છે. રિપોર્ટ અનુસાર બીજી રાજયોની સ્થિતિ આ પ્રમાણે છે: કર્ણાટક પોતાની આવકનો એક તૃતીયাংশથી ઓછું જેટલું ખર્ચ કરે છે; તેલંગાણામાં આ તોંકрина تقريباً 44%, તમિલનાડુમાં 49% અને કેરળમાં લગભગ 68% છે.
ઈતિહાસ અને ખર્ચનો વિકાસ
રાજ્ય વિભાજન સમયે 2014માં આંધ્રપ્રદેશનું કર્મચારી સંબંધિત ખર્ચ તેની આવકનો લગભગ 66% હતો. નાણાવર્ષ 2014-15માં વેતન પર ખર્ચ 25,094 કરોડ રૂપિયા નોંધાયો હતો. ત્યારબાદ આ ખર્ચ સતત વધતો રહ્યો અને નાણાવર્ષ 2019-20માં તે રાજ્યની આવક કરતા વધુ બનીને લગભગ 116% સુધી પહોંચ્યો. નાણાવર્ષ 2023-24માં કર્મચારીઓને વેતન રૂપે 92,147 કરોડ રૂપિયા આપ્યા ગયા હતા.
સરકારનું નિવેદન
મુખ્યમંત્રી એન. ચંદ્રબાબુ નાયડુએ આ નાણાકીય મુશ્કેલીને પહેલા არსિત સરકારની વારસાની ભૂલો તરીકે દર્શાવ્યા છે. તેમણે જણાવ્યું છે કે એટલા મોટા ખર્ચના કારણે વિકાસ અને આવશ્યક યોજનાઓ માટે પૈસા ઓછા બચે છે. સિવાય, વર્તમાન સરકારે છેલ્લા બે વર્ષે આ ખર્ચને करीब 13થી 14% દ્વારા ઘટાડવાનો દાવો પણ કર્યો છે.
કર્જ અને નાણાકીય દબાણ
સરકારના આંકડા અનુસાર માર્ચ 2019માં આંધ્રપ્રદેશ પર કુલ કરજ અને ચુકવણીની જવાબદારી લગભગ 3.75 લાખ કરોડ રૂપિયા હતી, જે મે 2024 સુધી વધીને લગભગ 9.74 લાખ કરોડ રૂપિયા થઈ ગઈ છે. સરકાર કહે છે કે બાકી રકમ ચૂકવવા, કેન્દ્રીય સહાય વધારવા અને મોટા પ્રોજેક્ટો પર કામ કરીને રાજ્યની નાણાકીય સ્થિતિ સુધારવાના પ્રયાસો શરૂ કરવામાં આવ્યા છે.