શેખ હસીનાનો પ્રત્યાર્પણ
બાંગ્લાદેશના કાયદા મંત્રી મોહમ્મદ અસદુઝ્ઝમાએ શેખ હસીનાને ભારતમાંથી પરત લાવવા માટે તેમની તરફથી તમામ કાનૂની ઔપચારિકતાઓ પૂર્ણ કરી દીધી હોવાનો દાવો કર્યો છે અને આગળની કાર્યવાહી માટે હવે ભારત પર નિર્ભર રહ્યા કરવાની વાત પર ભાર મૂક્યો છે. હસીનાને માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાઓમાં એક આરોપ હેઠળ ફાંસી અને બીજા આરોપ હેઠળ આજીવન કેદની સજા ફટકારવામાં આવી હોય એવી માહિતી આપવામાં આવી છે.
મંત્રીએ શું જણાવ્યું બાંગ્લાદેશના અખબાર ‘પ્રથમ આલો’ના અહેવાલ મુજબ કાયદા મંત્રી મોહમ્મદ અસદુઝ્ઝમાએ કહ્યું, ‘અમે કાયદાકીય પ્રક્રિયા હેઠળ અમારા તરફથી તમામ જરૂરી ઔપચારિકતાઓ પૂર્ણ કરી લીધી છે. હવે તેઓ (ભારત) શું કરશે, તે તેમના પર નિર્ભર છે.’ તેમણે જણાવ્યું કે હસીનાનું પરત લાવવામાં આવવું અને તેમનું પ્રત્યાર્પણ દ્વિપક્ષીય સંધિ હેઠળ કાનૂની રીતે થશે.
ત્રીજા દેશમાં મોકલવાના સવાલ પર મંત્રીએ શું કહ્યું જ્યારે પૂછવામાં આવ્યું કે શું ભારતે હસીનાને કોઈ ત્રીજી દેશમાં મોકલવાના મુદ્દે બાંગ્લાદેશ સાથે ચર્ચા કરી છે, તો મંત્રીએ જણાવ્યું કે આ સવાલનો જવાબ માત્ર ભારત સરકાર જ આપી શકે છે.
ફાંસીની સજા સામે અપીલનો અધિકાર ‘ઢાકા ટ્રિબ્યુન’ના અહેવાલ અનુસાર પૂછવામાં આવ્યું કે હસીનાને ફાંસીની સજા સામે અપીલ કરવાનો અધિકાર મળશે કે નહિ, તો અસદુઝ્ઝમાએ કહ્યું કે ‘સંબંધિત કાયદા હેઠળ તેમને આવી કોઈ તક મળશે નહીં.’
પ્રત્યાર્પણની માંગના પરિપ્રેક્ષ્ય સૂત્રો અહેવાલ કરે છે કે વર્ષ 2024માં વિદ્યાર્થી આંદોલન બાદ શેખ હસીનાના વડાપ્રધાન પદ પરથી હટવામાં આવી ગઇ હતી અને તે સમયે તેઓ જીવ બચાવીને ભારતમાં શરણ લેવા પહોંચ્યા હતા. ત્યારથી હસીના ભારતમાં શરણાર્થી તરીકે રહેતા હોવાના અહેવાલો આવતા રહ્યા છે.
ઢાકામાં તાહિર રહેમાનના નેતૃત્વમાં આવેલી નવી સરકાર આવશે બાદ હસીનાના પ્રત્યાર્પણની માંગ વારંવાર ઉઠતી રહી છે. મુકાદમાની વિગતો બાંગ્લાદેશના આંતરરાષ્ટ્રીય અપરાધ ટ્રિબ્યુનલે જુલાઈ-ઓગસ્ટ 2024ના આંદોલન દરમિયાન પ્રદર્શનકારીઓ વિરુદ્ધ કાર્યવાહી વખતે શેખ હસીનાની ભૂમિકાને લઈને તેમની ગેરહાજરીમાં ચાલતા કેસમાં નવેમ્બર 2025માં તેમને માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાઓ માટે દોષિત ઠેરવ્યા હતા. એક આરોપ હેઠળ તેઓને ફાંસીની સજા અને બીજા આરોપ હેઠળ આજીવન કેદની સજા શ્રાવણમાં આપવામાં આવી હોય તેવી માહિતી સ્રોતમાં છે.
ભારતનું વલણ અને શરતો દિલ્હીના વલણને લઇને વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા રણધીર જયસ્વાલે ગત રોજ 12 નવેમ્બર 2026 જણાવ્યું હતું કે, ‘હસીનાનું પ્રત્યાર્પણ એક કાયદાકીય મામલો છે અને તેની સાથે તે મુજબ જ કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. ભારત બાંગ્લાદેશ સાથે સકારાત્મક, રચનાત્મક અને ભવિષ્યને ધ્યાનમાં રાખીને સંબંધો જાળવી રાખવા માંગે છે.’
એક રિપોર્ટ અનુસાર ભારતીય અધિકારીઓએ સંકેત આપ્યો છે કે હસીનાની વાપસી માટે બે મુખ્ય શરતો છે: એક તો હસીનાના ભારત આવતાં સમયે તેમણે જે રીતે ભારત પહોંચી હતી તેની સાથે જોડાયેલી બાંગ્લાદેશનાં સૈન્યની ભૂમિકા હોવાને ધ્યાનમાં રાખીને તે જ સંસ્થા તેમની વાપસીની જવાબદારી લે અને બીજું તો ઢાકા ખાતરી આપે કે શેખ હસીનાને મૃત્યુદંડ વિરુદ્ધ અપીલ કરવાની તક આપવામાં આવશે અને જુલાઇમાં ઊઠેલા નરસંહારના આરોપો અંગે તેમના કેસની સુનાવણી નવેસરથી કરવામાં આવશે.
હાલની સ્થિતિ મોહમ્મદ અસદુઝ્ઝમાના દાવામાં મુખ્યતઃ એ જ વાત નોંધાઇ છે કે બાંગ્લાદેષે આંતરિક રીતે જરૂરી કાનૂની ઔપચારિકતાઓ પૂર્ણ કરી લીધી છે અને હવે આગળ શું થશે તે ભારતના નિર્ણય પર નિર્ભર છે.