ગુજરાતમાં ધર્મ પરિવર્તનનું મુદ્દો ફરી ચર્ચામાં
અમદાવાદ: ગુજરાતમાં ધર્મ પરિવર્તનનો મુદ્દો ફરી ચર્ચામાં આવ્યો છે. અમદાવાદમાં છેલ્લા 10 મહિનામાં 120 જેટલી અરજીઓ સામે આવી છે અને આના આધારે દર મહિને સરેરાશ 12 લોકો ધાર્મિક પરિવર્તન માટે અરજી કરે છે. આ અરજદારોમાં લગભગ 95% લોકોએ બૌદ્ધ ધર્મ અપનાવ્યો છે અને આશરે 60% અરજદારો શહેરી વિસ્તારના હતા.
આંકડાઓ અને સમયગાળો અહેવાલ અનુસાર અમદાવાદમાં છેલ્લાં 10 મહિનામાં 120 અરજીઓ નોંધાઈ છે. તેમાંથી મોટાભાગે અરજદારો બૌદ્ધ ધર્મ અપનાવનારાઓ છે અને બાકી 5% લોકોએ અન્ય ધર્મમાં પરિવર્તન કર્યું હોવાનું જણાવાયું છે. તેની સરખામણીમાં, અખબારી/આક્ષેપિત માહિતી મુજબ છેલ્લા અઢી વર્ષમાં કુલ 545 અરજીઓ નોંધાઈ હોવાની વિગતો પણ રજૂ કરવામાં આવી છે.
અરજીઓના સ્થળ અને કારણો
સ્થળ અને પરિવર્તન પાછળના કારણો અહેવાલોમાં નોંધાયું છે કે અરજીઓ શહેરના અમરાઈવાડી જેવા વિસ્તારો ઉપરાંત ઘરો અને ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાંથી પણ મળી છે. ધોળકા, સાણંદ અને વિરમગામ જેવા વિસ્તારોમાંથી પણ અરજીઓ આવી છે. ધર્મ પરિવર્તનની પાછળનાં મુખ્ય કારણો તરીકે લગ્ન, વ્યક્તિગત માન્યતાઓ અને સામાજિક પરિબળો નામે કારણે રજૂ કરવામાં આવ્યા છે.
લાલચ-દબાણ સંબંધિત આક્ષેપો અહેવાલો જણાવે છે કે જ્યારે ઘણા લોકો કાયદેસર અને સ્વેચ્છાએ ધર્મ બદલતા હોય છે, ત્યારે કેટલીક જગ્યાએ લાલચ, દબાણ અને છેતરપિંડી દ્વારા ધાર્મિક પરિવર્તન કરાવવાના આક્ષેપો પણ ઉઠ્યા છે. કેટલાક કેસોમાં સગીરોને લલચાવીને અન્ય સ્થળે લઈ જવાથી અથવા દબાણથી પરિવર્તન કરાવવા પ્રયત્ન થયાના દાવા અને પોલીસ ફરિયાદો નોંધાવાની માહિતી આંબણાઈ છે.
કાયદાકીય પ્રક્રિયા
કાયદેસર પ્રક્રિયા અને 2021ના સુધારા ગુજરાતમાં ગુજરાત ધર્મ સ્વાતંત્ર્ય અધિનિયમ, 2003 અમલમાં છે. વર્ષ 2021માં તેમાં સુધારા કરીને બળજબરી, લાલચ, કપટપૂર્ણ રીતો અને લગ્નના માધ્યમથી થતા ગેરકાયદે ધર્મ પરિવર્તન સામે કડક જોગવાઈઓ ઉમેરવામાં આવી હતી. આવા મામલાઓમાં કાયદાકીય કાર્યવાહી માટે જિલ્લા મેજિસ્ટ્રેટ/કડેક્ટર અથવા સંબંધિત અધિકારીની પૂર્વ મંજૂરી જેવી પ્રક્રિયાઓનું ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.
સંવિધાનિક હક અને અનુમતિ પ્રક્રિયા અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે ભારતીય બંધારણની કલમ 25 દરેક નાગરિકને પોતાનો ધર્મ માનવા, પાળવા અને તેનું પ્રચાર કરવાનો હક આપે છે. તેના ઉપરાંત ધર્મ સ્વાતંત્ર્ય અધિનિયમ હેઠળ લગ્ન કે અંગત કારણોસર સ્વેચ્છાએ ધર્મ બદલવા માટે કલેક્ટર અથવા સંબંધિત અધિકારીની પૂર્વ મંજૂરી લેવી જરૂરી હોવાનું અને તંત્ર દ્વારા પોલીસ વેરિફિકેશન અને અન્ય તપાસો પછી આ મંજૂરી આપવામાં આવતી હોવાનું પણ જણાવાયું છે.