સોનું અસલી છે કે નહીં? જાણો આ સરળ પદ્ધતિઓથી
ધનતેરસ પર સોના-ચાંદીની ખરીદી વખતે નકલી ધાતુથી છેતરપિંડી ટાળવા માટે કેટલીક સરળ અને ઉપયોગી પદ્ધતિઓ લેવી જરૂરી છે. સોનાની શુદ્ધતા તપાસવાનો સૌથી વિશ્વસનીય માર્ગ BIS હોલમાર્ક અને દાગીનાં પર અંકિત 6 અંકના HUID (હોલમાર્ક યુનિક આઈડેન્ટિફિકેશન) નંબરની તપાસ છે. આ માટે સરકારી BIS Care એપ ઉપયોગ કરી શકાય છે.
ઘરેલુ રીતે ચુંબક પરીક્ષણ કરી દાગીનાની પ્રાથમિક ચકાસણી કરી શકાય છે, પણ તે અંતિમ ખાતરી માટે પૂરતું માનવામાં આવતું નથી. જો નકલી સોનું મળયે તો સત્તાવાર રીતે BIS પર ફરિયાદ નોંધાવી શકાય છે. BIS Care એપ અને HUID દ્વારા હોલમાર્ક તપાસ સરકારી BIS Care એપમાં દાગીના પર અંકિત 6 અંકનો HUID નંબર દાખલ કરવા પર તે દાગીનાનું હોલમાર્કિંગ, ફાઈનેસ અને સંબંધિત વિગતો સ્ક્રીન પર જોઈ શકાય છે. આ પદ્ધતિ સોનાની શુદ્ધતા પર વિશ્વસનીય માહિતી આપે છે.
ઘરેલુ પરીક્ષણ પદ્ધતિઓ
ચુંબક પરીક્ષણ: સોનું સામાન્ય રીતે ચુંબક તરફ આકર્ષાતું નથી. જો દાગી ચુંબક તરફ આકર્ષાય તો તેમાં ચુંબકીય ગુણધર્મ ધરાવતી અન્ય ધાતુ હોઈ શકે છે. જોકે, ચુંબકથી આકર્ષિત ન થવું એ સોનું અસલી હોવાનો ચોક્કસ પુરાવો નથી.
વિનેગર પરીક્ષણ: વિનેગરનો ઉપયોગ સોનાની શુદ્ધતા તપાસવા માટે વિશ્વસનીય પદ્ધતિ તરીકે સૂચવાતો નથી અને તે દાગીનાના પ્લેટિંગ અથવા અન્ય ભાગને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે.
કેરેટ મુજબ સોનાના ફાઇનેસ માર્ક: સોનાની કેરેટ પ્રમાણે તેની શુદ્ધતા દર્શાવતા ફાઇનેસ માર્ક નીચે મુજબ છે: 24 કેરેટ: 999, 23 કેરેટ: 958, 22 કેરેટ: 916, 21 કેરેટ: 875, 18 કેરેટ: 750.
નકલી સોનું હોવાનું પડકાર—ક્યાં ફરિયાદ કરવી
પરીક્ષણ દરમિયાન જો નકલી સોનું અથવા છેતરપિંડી જણાય તો અધિકૃત રીતે ફરિયાદ નોંધાવી શકાય છે: બ્યુરો ઓફ ઈન્ડિયન સ્ટાન્ડર્ડ્સની સત્તાવાર વેબસાઈટ www.bis.gov.in માં જઈ વિજિલન્સ પોર્ટલ ખોલો અને “Register Complaint” પર ક્લિક કરીને જરૂરી વિગતો અને મોબાઇલ નંબર દાખલ કરો. અથવા બીજી રીતે વેબસાઈટ www.bis.org.in પણ દર્શાવેલી છે; વિજિલન્સ પોર્ટલમાં જઈ ‘Register Complaint’ દ્વારા જરૂરી વિગતો અને મોબાઇલ નંબર નોંધાવી શકાય છે. સ્રોત મુજબ ફરિયાદ નોંધાવ્યા બાદ લેવાયેલા પગલાંઓની જાણકારી ગ્રાહકને મોકલવામાં આવે છે.
ચાંદીની ઓળખ માટે સૂચિત પદ્ધતિઓ
હોલમાર્ક અને 6 અંકનો HUID: ચાંદીના સિક્કા અથવા દાગીનાં પર BIS હોલમાર્ક અને 6 અંકનો HUID નંબર તપાસવો અને BIS Care એપ દ્વારા ચકાસણી કરવી.
ચુંબક પરીક્ષણ: અસલી ચાંદી શક્તિશાળી ચુંબકને આકર્ષિત નથી; જો ચુંબક તરફ આકર્ષાય તો તેમાં અન્ય ધાતુ હોઈ શકે છે, છતાં આ પૂરી ખાતરી નથી.
ઘનતા અને વજન: સિક્કાના વજન અને કદ ઉત્પાદક દ્વારા આપવામાં આવેલી સત્તાવાર વિગતો સાથે સરખાવો.
બરફ પરીક્ષણ: ચાંદી ઉષ્માની ઉત્તમ સુવાહક હોવાથી તેની સંપર્કમાં બરફ સામાન્ય ધાતુઓની સરખામણીએ ઝડપી અસર દર્શાવે; જો કે આ માત્ર પ્રાથમિક તપાસ છે અને ચાંદીની શુદ્ધતાની આખી ખાતરી આપી શકતી નથી.
XRF મશીન ટેસ્ટ: ચાંદીની ચોક્કસ શુદ્ધતા ખબર પાડવા માટે લેબમાં XRF ટેસ્ટ કરાવવો શ્રેષ્ઠ માર્ગ છે કારણ કે તે નુકસાન વગર ચોક્કસ પરિણામ આપશે.