SIR પછી મતદાર ઘટ્યા
ચૂંટણી પંચે અનુસારિત મતદાર યાદી સુધારણા ઝુંબેશ (SIR) હેઠળ ઉત્તર પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ, પંજાબ, ગોવા અને મણિપુરમાં વિશેષ ચકાસણી હાથ ધર્યા. આ પ્રક્રિયા પહેલા આ પાંચેય રાજ્યોમાં કુલ મતદારોની સંખ્યા 18.71 કરોડ નોંધાયેલી હતી, જ્યારે અંતિમ યાદી પ્રસિદ્ધ થયા બાદ આ આંકડો ઘટીને 16.43 કરોડ થયો છે — એટલે કુલ મળીને 2.29 કરોડ મતદાર (12.2 ટકા) ઘટ્યા છે.
SIR પ્રક્રિયાનો સાર ચૂંટણી પંચે વર્ણવ્યું છે કે SIR પહેલાં અને પછીના ડ્રાફ્ટ અને પુનઃચકાસણાના પગલાંઓ પછી પાંચેય રાજ્યોમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો આવ્યો છે. નીચે રાજ્યો પ્રમાણે વિગતવાર આંકડા છે.
રાજ્યો પ્રમાણે વિગત
ઉત્તર પ્રદેશ
ઉત્તર પ્રદેશમાં SIR પહેલાં મતદારોની સંખ્યા 15.44 કરોડ હતી. ડ્રાફ્ટ યાદીમાં આ સંખ્યા ઘટીને 12.56 કરોડ થઈ ગઈ હતી. વાંધા-અરજીઓ અને પુનઃચકાસણી બાદ 84 લાખ નામો ફરી ઉમેરાતા અંતિમ યાદી 13.40 કરોડ પર સ્થિર રહી. પરિણામે રાજ્યમાં કુલ ઘટાડો લગભગ 13.24 ટકા ધરાવતો હતો, એટલે કે અંદાજે 2.04 કરોડ નામો યાદીમાંથી ઘટ્યા હતા. પાંચ રાજ્યોમાં થયેલા કુલ ઘટાડામાંથી લગભગ 90 ટકા હિસ્સો ઉત્તર પ્રદેશનો હોવાનું જાહેર થયેલું છે.
પંજાબ
પંજાબમાં SIR પહેલા મતદારોની કુલ સંખ્યા 2.15 કરોડ હતી. ડ્રાફ્ટ યાદીમાં તે ઘટીને 1.94 કરોડ પહોંચી ગઈ હતી, એટલે પ્રાથમિક રીતે લગભગ 21 લાખ નામો હટાવવા આવ્યા. બાદમાં અંતિમ યાદીમાં આશરે 7 લાખ નામો ફરી જોડાયા અને અંતિમ આંકડો 2.01 કરોડ થયો. ફાઈનલ સ્થિતિ પ્રમાણે પંજાબમાં કુલ 14 લાખ (6.34 ટકા) મતદારોના નામો ઘટ્યા છે.
ઉત્તરાખંડ
ઉત્તરાખંડમાં ઝુંબેશ પહેલાં 80 લાખ મતદારો નોંધાયેલા હતા. ડ્રાફ્ટ લિસ્ટમાં આ સંખ્યા ઘટીને 71 લાખ થઈ ગઈ હતી અને અંતિમ યાદીમાં લગભગ 1 લાખ નામો પાછા ઉમેરાયા — અંતિમ આંકડો 72 લાખ રહ્યો. રાજ્યમાં કુલ 8 લાખ (10.07 ટકા) મતદારોનો ઘટાડો નોંધાયો છે. નોંધનીય છેકે ડ્રાફ્ટ યાદીમાંથી રદ કરાયેલા નામોમાંથી ફક્ત 3 ટકા નામો જ અંતિમ યાદીમાં સફળતાપૂર્વક ફરી જોડાયા.
મણિપુર
મણિપુરમાં SIR પહેલાં આશરે 20.9 લાખ મતદારો નોંધાયેલા હતા. પ્રાથમિક ડ્રાફ્ટમાં આ સંખ્યા ઘટીને 19.3 લાખ થઈ ગઈ હતી. જરૂરી ચકાસણી પછી કેટલાક નામો ઉમેરાયાં અને અંતિમ યાદીમાં આ આંકડો 19.6 લાખ પર સ્થિર થયો. આ પ્રમાણે મણિપુરમાં કુલ 1.3 લાખ (6.33 ટકા) મતદારો ઘટ્યા છે. ડ્રાફ્ટ યાદીમાંથી રદ કરાયેલા નામોમાંથી લગભગ 17 ટકા નામો અંતિમ યાદીમાં પાછા લાવવામાં આવ્યા.
ગોવા
ગોવામાં સુધારા પૂર્વે 11.85 લાખ મતદારો નોંધાયેલા હતા. ડ્રાફ્ટ યાદીમાં આ સંખ્યા 10.85 લાખ સીમાને આવી હતી અને અંતિમ યાદીમાં વધુ ઘટાડા સાથે 10.58 લાખ રહી ગઈ. પરિણામે ગોવામાં કુલ 1.3 લાખ (10.76 ટકા) મતદારો ઘટ્યા છે. ગોવા એ માત્ર એવું રાજ્ય રહ્યું જ્યાં ડ્રાફ્ટ યાદીમાંથી હટાવાયેલ નામોમાંથી કોઈપણ નામ અંતિમ યાદીમાં ફરી ઉમેરાયું ન હતું અને અંતિમ યાદીમાં વધુ નામો રદ થયા હતા.
આગામી વિધાનસભા ચૂંટણી
આ પાંચેય રાજ્યોમાં વિધાનસભા ચૂંટણી આવતા વર્ષની શરૂઆતમાં યોજાવી શકાશે. એકરીતે એમ જણાવ્યું છે કે જે મતદારોના નામ છૂટા ગયા હોય તેમને નામ નોંધાવવાની વધારાની તક આપવામાં આવી રહી છે અને 1 જાન્યુઆરી સુધીમાં જે યુવાનો 18 વર્ષ પૂર્ણ કરે છે તેઓ પણ મતદાર રૂપે નોંધણી કરી શકશે. ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભાની 403 બેઠકોની મુદત આવતા વર્ષે 22 મેના રોજ પૂર્ણ થઈ રહી છે. મણિપુર (60 બેઠકો), ગોવા (40 બેઠકો), પંજાબ (117 બેઠકો) અને ઉત્તરાખંડ (70 બેઠકો)ની મુદત માર્ચ 2027માં પૂરી થશે. કાયદા મુજબ કાર્યકાળ પૂરો થવાના 6 મહિના પહેલાં ચૂંટણી યોજી શકે છે.
ચૂંટણી પંચની તૈયારી અને સમીક્ષા આગામી વિધાનસભા ચૂંટણીને નજરમાં રાખીને ચૂંટણી પંચે વહીવટી તૈયારીઓ અને સમીક્ષા કાર્ય શરૂ કર્યું છે. પંચના ઉચ્ચ અધિકારીઓ આ રાજ્યોની મુલાકાત લઈ રહ્યા છે. ઓક્ટોબર મહિનામાં મણિપુર, ઉત્તરાખંડ અને પંજાબમાં ચૂંટણી સજ્જતા વિશે મહત્વની સમીક્ષા બેઠકો યોજાઈ જેમાં મતદાન મથકો, સુરક્ષા વ્યવસ્થા અને મતદાર યાદી સુધારણા જેવા મુદ્દાઓની વિગતવાર સમીક્ષા કરવામાં આવી છે.