હવનમાં સ્વાહા શા માટે બોલવામાં આવે છે?
વેદોમાં અગ્નિદેવને દેવતાઓના દૂત માનવામાં આવ્યા છે. જ્યારે હવનમાં આહુતિ આપવામાં આવે છે ત્યારે ઘી અને હવનસામગ્રી અગ્નિદેવના માધ્યમથી દેવતાઓ સુધી પહોંચે છે. ‘ઓમ નમ: શિવાય સ્વાહા’ નો અર્થ સ્રોત પ્રમાણે એ છે: ‘હે ભગવાન શિવ, હું આ આહુતિ તમને અગ્નિના માધ્યમથી સમર્પિત કરું છું.’
હવનમાં સ્વાહા નો અર્થ અને મહત્વ
સ્રોત મુજબ ‘સ્વાહા’ કહેવાને આહુતિ પૂર્ણ ગણવામાં આવે છે; તેના વિના આહુતિ અધૂરી રહેવાની માન્યતા છે. વૈદિક મંત્રોની સંસ્થનમાં ‘સ્વાહા’ એક આવશ્યક સમાપન શબ્દ તરીકે દર્શાવવામાં આવે છે. માન્યતા છે કે ‘સ્વાહા’ બોલતા જ મંત્રની શક્તિ જમા થઈ જાય છે.
સ્વાહા દેવીનો સંદર્ભ સ્રોત મુજબ ‘સ્વાહા’ માત્ર એક શબ્દ નથી, પરંતુ અગ્નિદેવની પત્ની સ્વાહા દેવીનું નામ છે. માન્યતા છે કે દરેક આહુતિ સ્વાહા દેવીના નામથી જ દેવતાઓ સુધી પહોંચે છે. અગ્નિ આપણી આસ્થાને દેવતાઓ સુધી પહોંચાડનાર માધ્યમ છે અને ‘સ્વાહા’ તે સમર્પણની મહોર તરીકે ગણાય છે.
દેવો અને તેમના શસ્ત્રો/સાધનોના નામ
શ્રી કૃષ્ણની વાંસળીનું નામ : સમ્મોહિની
ભગવાન શ્રીકૃષ્ણના ધનુષ્યનું નામ : સારંગ
ભગવાન શિવના ધનુષ્યનું નામ : પિનાક
શ્રીરામના ધનુષ્યનું નામ : કોદંડ
અર્જુનના ધનુષ્યનું નામ : ગાંડીવ
રાવણની તલવારનું નામ : ચંદ્રહાસ
ભગવાન વિષ્ણુની ગદાનું નામ : કૌમોદકી
ભગવાન વિષ્ણુની તલવારનું નામ : નંદક
શ્રીકૃષ્ણના શંખનું નામ : પાંચજન્ય
અર્જુનના શંખનું નામ : દેવદત્ત
યુધિષ્ઠિરના શંખનું નામ : અનંતવિજય
ભીમના શંખનું નામ : પૌંડ્ર
ઇન્દ્રદેવના હાથીનું નામ : ઐરાવત
ઇન્દ્રદેવના ઘોડાનું નામ : ઉચ્ચૈ: શ્રવાય
મારાજના પાડાનું નામ : મહર્ષિ