ગુજરાતમાં મગફળી ઉત્પાદનમાં ઘટાડો
‘ધી સોલ્વન્ટ એક્સટ્રેક્શન એસોસિએશન ઓફ ઈન્ડિયા’ (SEA)ના ગ્રાઉન્ડ સર્વે અનુસાર, 2026-27માં ગુજરાતમાં મગફળીનું કુલ ઉત્પાદન ગયા વર્ષના 41.88 લાખ મેટ્રિક ટનથી ઘટીને અંદાજે 33.30 લાખ મેટ્રિક ટન રહેશે. સર્વેના મુખ્ય તારણો મુજબ આ એટલે કરીને લગભગ 8.58 લાખ મેટ્રિક ટનનો ઘટાડો થાય છે, જે લગભગ 20.5%ની કમી દર્શાવે છે.
સર્વેમાં વરસાદની અસમાનતા અને પાકની હાલતને મુખ્ય કારણો તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા છે અને ખેડૂતોને ભારે નુકસાન થવાનો ઉલ્લેખ છે. SEAનું વાસ્તવિક ગ્રાઉન્ડ સર્વે રાજ્યના વિસ્તારોમાં સઘન રીતે કરવામાં આવ્યું હતું અને તેમાં વર્ષ 2026-27ના મગફળી ઉત્પાદનમાં નોંધપાત્ર ઘટાડા દર્શાયા છે.
સંસ્થાના સૂત્રો મુજબ રાજ્યનું કુલ ઉત્પાદન 33.30 લાખ મેટ્રિક ટન રહેશે જ્યારે ગત વર્ષનું ઉત્પાદન 41.88 લાખ મેટ્રિક ટન હતું. આનો તાત્પર્ય આશરે 8.58 લાખ મેટ્રિક ટનની ઘટ આરાખે છે.
સર્વે કરવાની પદ્ધતિ અને સમયગાળો SEA દ્વારા આ પ્રકારનો ગ્રાઉન્ડ સર્વે છેલ્લા 16 વર્ષથી કરવામાં આવતો આવ્યો છે. સંસ્થાના પ્રવીણભાઈ આસોદરિયાએ જણાવ્યું કે રિપોર્ટ ઓફિસમાં બેઠા તૈયાર કરેલા કાગળો જેવો નથી. સર્વે માટે 20 અનુભવી સભ્યોની ટીમે સૌરાષ્ટ્ર અને ઉત્તર ગુજરાતના વિસ્તારોમાં સઘન ભ્રમણ કર્યું.
ટીમે ખેડૂતના ખેતરોમાં જઈ વાવેતરની જાળીને માપણી, વરસાદની તારીખો અને વાવોવણી પછી પડેલા વરસાદનું આકલન કર્યું; ઉપરાંત તેલ મિલો અને માર્કેટિંગ યાર્ડની હરાજીઓમાંથી અને 2000થી વધુ પ્રગતિશીલ ખેડૂતો પાસેથી સીધી માહિતી એકત્ર કરી હતી.
દાણાના ભરાવ અને ઉતાર અંગેના આંકડા સર્વે મુજબ દાણા ભરાવ અને ઉતાર બંનેમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો નોંધાયો છે. ગત વર્ષે પ્રતિ 1 કિલો મગફળીમાંથી સરેરાશ દાણાનું પ્રમાણ 750 ગ્રામ હતું, જે આ વર્ષે ઘટીને 700 ગ્રામથી પણ ઓછું જોવા મળ્યું છે.
જિલ્લાવાર ઉતારોમાં કેટલાક ઉદાહરણ મુજબ: દેવભૂમિ દ્વારકા: ગત વર્ષે પ્રતિ વિઘા સરેરાશ 17 મણ ઉતારો હતો, જે આ વર્ષે ઘટીને માત્ર 3 મણ પ્રતિ વીઘા રહી ગયો છે. પોરબંદર: ગત વર્ષનો ઉતારો 20 મણ હતો, જે આ વર્ષે ઘટીને 7 મણ રહ્યો છે.
વરસાદની અસમાનતા અને સરકાર સામેClaim સર્વેમાં જણાવાયું છે કે આ વર્ષે ચોમાસામાં ભારે વિષમતા જોવા મળી — એક જ જિલ્લાના અંદરના અલગ-અલગ તાલુકાઓમાં વરસાદના પ્રમાણમાં મોટું ફર્ક હતું. કેટલાક તાલુકાઓમાં યોગ્ય વરસાદ પડતા હતો પરંતુ નજીકનાં વિસ્તારમાં ભારે ખોટ રહી.
સર્વેમાં ઉઠાવવામાં આવેલ આરોપ અનુસાર વાસ્તવિક પરિસ્થિતિની ઓળખ કરી અછત કે દુષ્કાળગ્રસ્ત વિસ્તારો જાહેર કરવાની જગ્યાએ સરકાર અનુસાર આંખ આડા કરવાનો આરોપ થયેલ છે. સિંચાઈ કે પીવાનો જળ પ્રાડાનો અભાવ ધરાવતા સામાન્ય ખેડૂતના ખેતરમાં મગફળીના પાકના છોડ સૂકાઇ ગયા હોય છે અથવા ઉતારો ખુબ ઓછો થયો છે અને ખેડૂતો રાહત અને સહાયથી વંચિત રહેવાનો અહેવાલ સર્વેમાં આપવામાં આવ્યો છે.
સ્રોત આ માહિતી ‘ધી સોલ્વન્ટ એક્સટ્રેક્શન એસોસિએશન ઓફ ઈન્ડિયા’ (SEA)ના ગ્રાઉન્ડ સર્વે અને સંસ્થાના સૂત્રો તથા પ્રવીણભાઈ આસોદરિયાના નિવેદન પરથી લેવામાં આવી છે.