SIR સોફ્ટવેર માહિતી RTI
2 કલાક પહેલાં — સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન (SIR) દરમિયાન મતદાર યાદીમાં ગેરરીતિઓ ઓળખવા માટે ઉપયોગમાં લેવાતા સોફ્ટવેરની માહિતી ચૂંટણી પંચે RTI અરજદારને આપવા ઇનકાર કર્યો છે. પંચે આ માહિતી વ્યાવસાયિક ગુપ્તતા, ટ્રેડ સિક્રેટ અને બૌદ્ધિક સંપદા સાથે સંબંધિત હોવાનું કહીને જાણકારી નહીં આપવા RTI કાયદાની કલમ 8(1)(d)નો હવાલો આપ્યો છે.
RTIમાં પૂછવામાં આવેલી વિગતો તેલંગાણાના કરીમનગરના સામાજિક કાર્યકર એમ.એ. મુજીબ અય્યુબે RTI અરજી કરી હતી અને તેમાં સોફ્ટવેરનું નામ અને વર્ઝન તથા પ્રશ્ન પૂછ્યો હતો કે સિસ્ટમ મતદાર રેકોર્ડમાં રહેલી ગેરરીતિઓને આપમેળે ઓળખીને તપાસ, સુધારા અથવા નામ દૂર માટે ચિહ્નિત કરે છે કે નહીં.
અરજીમાં AI, મશીન લર્નિંગ અને પ્રેડિક્ટિવ એનાલિટિક્સના ઉપયોગ, ખોટી ઓળખથી બચવાના ઉપાયો અને ચિહ્નિત રેકોર્ડની સમીક્ષા ક્યારે અને કોણ કરે છે તે અંગે પણ પુછવામાં આવ્યું હતું. ચૂંટણી પંચે આપેલું જવાબ અને હવાલા ચૂંટણી પંચે 16 ઑક્ટોબરે આપેલા જવાબમાં સોફ્ટવેરનું નામ અને વર્ઝન જણાવવાનું ઈનકાર કર્યું અને RTI કલમ 8(1)(d)નો ઉલ્લેખ કર્યો.
પંચે એમ પણ જણાવ્યું છે કે SIR માટે કોઈ નવું સોફ્ટવેર વિકસાવવામાં કે ખરીદવામાં આવ્યું નથી. AI અથવા મશીન લર્નિંગના ઉપયોગ અંગેની સ્પષ્ટતા માંગતા પ્રશ્નો અંગે પંચે જણાવ્યું કે તે પ્રકારનાં પ્રશ્નો એવી સ્પષ્ટતા માંગતા હોય છે જેને RTI કાયદાની કલમ 2(f) હેઠળ માહિતી માનવામાં આવી શકતી નથી.
ચિહ્નિત રેકોર્ડની સમીક્ષા કોણ કરશે તે અંગે સિદ્ધાંતરૂપે જવાબ આપતા જેમાં પંચે RTI કલમ 8(1)(g)નો હવાલો આપી જણાવ્યું કે સંબંધિત વિધાનસભા મતવિસ્તારના મતદાર નોંધણી અધિકારી (ERO) મતદાર યાદી તૈયાર કરવા અને તેમાં સુધારા કરવા માટે કાયદેસર જવાબદાર હોય છે.
પુરા પ્રક્રિયા અંગેની સમસ્યાઓ અને પરિસ્થિતિ SIR પ્રક્રિયાનું પ્રવાહ અને તેના સોફ્ટવેરને લઈને અગાઉથી જ પ્રશ્નો ઉઠ્યા છે. ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસના એક તપાસ અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે નવેમ્બર 2025થી ઑગસ્ટ 2026 દરમિયાન ચૂંટણી કમિશનર એસ.એસ. સંધૂ અને વિવેક જોશીએ ઓછામાં ઓછા 14 વખત લેખિત અસંમતિ અથવા વાંધા નોંધાવ્યા હતાં.
અહેવાલમાં એ પણ અહિ દાવો કરવામાં આવ્યો હતો કે ચૂંટણી અધિકારીઓની કમિશનના સોફ્ટવેર સુધીની પહોંચ મર્યાદિત કરવામાં આવી હતી. ચૂંટણી પંચે પોતાના પ્રતિસાદમાં કહ્યું છે કે ચર્ચા દરમિયાન વિવિધ મતભેદો આવવી સામાન્ય બાબત છે અને તેનો ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ કડક ડેટા સુરક્ષા વ્યવસ્થાઓ હેઠળ કાર્ય કરે છે.
પૂર્વ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરની સલાહ પૂર્વ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર ઓપી રાવતએ RTI અરજદારને સૂચન કર્યું છે કે જો જરૂરી હોય તો સક્ષમ સત્તાધિકારી સામે અપીલ કરવી જોઈએ. તેમના જણાવ્યા મુજબ, પંચે જે જાણકારી જાહેર કરી નથી તે મેળવવા માટે કાનૂની માર્ગ અપનાવી શકાય છે.