મેરાથોન ફ્યુઝનનો દાવો
વિજ્ઞાન જગતમાં ખળભળાટ મચાવનારો એક દાવો આવ્યો છે. અમેરિકન સ્ટાર્ટઅપ મેરાથોન ફ્યુઝનએ પારા (Mercury)માંથી ન્યુક્લિયર ટ્રાન્સમ્યુટેશન પ્રક્રિયા દ્વારા અસલી સોનું બનાવ્યા હોવાનો દાવો કર્યો છે. કંપનીએ જણાવ્યું છે કે ફ્યુઝન રિએક્શનમાંથી ઉત્પન્ન તેજ ન્યુટ્રોનનો ઉપયોગ કરીને પારા ના એક ખાસ પ્રકારને સોનામાં પરિવર્તિત કરીને આ સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરી છે, પરંતુ કંપની દ્વારા કોઈ પ્રયોગાત્મક પુરાવા અથવા ડેટા જાહેર કરાયો નથી.
પ્રક્રિયા અને જોખમ
મેરાથોન ફ્યુઝનના દાવા અનુસાર ન્યુક્લિયર ટ્રાન્સમ્યુટેશનમાં પરમાણુના કેન્દ્રમાં બદલાવ કરીને તત્વને બીજી તત્વમાં રૂપાંતરિત કરવામાં આવે છે. કંપનીએ જણાવ્યું છે કે આ પ્રક્રિયામાં રેડિયોધર્મી પદાર્થો ઉત્પન્ન થવાની સંભાવના રહે છે અને તેમને સલામત સ્તરે નિયંત્રિત કરવું મોટો પડકાર રહેશે.
પરિચિત પ્રયોગો
યૂરોપિયન સંસ્થા CERNના લાર્જ હેડ્રોન કોલાઈડરમાં અગાઉ થયેલા પ્રયોગોમાં વર્ષ 2015થી 2018 વચ્ચે અંદાજે 86 અબજ સોનાના નાભિક બનાવાયા હતાં, પરંતુ તે તમામનું કુલ વજન માત્ર 29 પિકોગ્રામ જેટલું હતું. તે નાભિકો અતિનાની અને ક્ષણિકરૂપે નાશ પામતા વ્યવસાયિક ઉપયોગ માટે અનુકૂળ નહોતા.
બજાર અને ભવિષ્યની શક્યતાઓ
મેરાથોન ફ્યુઝનની 2025નાં એક રિસર્ચ પેપર અનુસાર, જો ભવિષ્યમાં એક ગિગાવોટ થર્મલ પાવર ક્ષમતા ધરાવતો પ્લાન્ટ કાર્યરત થાય તો તે દર વર્ષે આશરે 2 ટન સોનું ઉત્પન્ન કરી શકે છે. સરખામણી માટે, વર્લ્ડ ગોલ્ડ કાઉન્સિલનાં ડેટા મુજબ વર્ષ 2025માં ખાણોમાંથી અંદાજે 3,672 ટન સોનાનું ઉત્પાદન થયેલું હતું. હાલમાં મેરાથોન ફ્યુઝનનો રિએક્ટર માત્ર 1 કિલોવોટ પાવર આઉટપુટ સ્તરે છે, જે વ્યવસાયિક સ્તરથી ઘણો દૂર છે.
તેથી હાલની ક્ષમતા અને કંપનીના ભવિષ્યના લક્ષ્યો વચ્ચે મોટો તફાવત રહેનાં કારણે બજારમાં સોનાની કિંમતોમાં મોટી અસર થવાની શક્યતા ઓછા દર્શાવાય છે. અહેવાલોમાં જણાવાયું છે કે દાવો જાહેર થતાં પહેલા અને પછી સોનાની કિંમતોમાં થોડો ઊતાર-ચઢાવ જોવા મળી રહ્યો છે. કોઈ પણ નિષ્કર્ષ પર પહોંચવા માટે મેરાથોન ફ્યુઝન દ્વારા પ્રયોગાત્મક પુરાવા અને સ્વતંત્ર રીતે ચકાસી શકાય તેવી માહિતી જાહેર કરવી આવશ્યક રહેશે, એવી વૈજ્ઞાનિકો અને બજાર નિષ્ણાતોની અભિપ્રાય છે.