દવાઓ અને મેડિકલ પુરવઠા પર નફો
સુપ્રીમ કોર્ટે ખાનગી hospitais દ્વારા દવાઓ અને તબીબી પુરવઠા પર લેવામાં આવતો અતિ શક્તિશાળી નફો ઉઘાડી મૂક્યો છે. કેન્દ્ર સરકાર સુપ્રીમ કોર્ટમાં સોગંદનામામાં સ્વીકારી ચુકી છે કે hospitais દર્દીઓને MRP પર બિલ કરાવે છે જ્યારે તેઓ તે જ દવાઓ મોટા ડિસ્કાઉન્ટ પર ખરીદે છે. કોર્ટે આ પ્રથાને ‘જાહેરમાં લૂંટ’ ગણાવી અને તાત્કાલિક પગલાં લેવા માટે એકસમાન 16% માર્જિન કૅપ લગાવવાની સલાહ આપી છે, જેના કારણે આશંકા છે કે લગભગ 6.3 કરોડ ભારતીયો પર પડતી આ આર્થિક બોજ ઘટાડી શકાય.
સુપ્રીમ કોર્ટનો ઉલ્લેખ અને ઉદાહરણ જસ્ટિસ મહેતાએ સિદ્ધાંતરૂપે કહ્યું કે કેટલીક દવાઓ અને મેડિકલ પુરવઠા પર hospitais ભયાનક માર્જિન વસૂલવે છે. કોર્ટમાં ઉદાહરણ તરીકે જણાવાયું કે કેન્સરની એક દવા હોસ્પિટલને 2700 રૂ માં મળે છે પરંતુ દર્દીને તેનું MRP 27000 રૂ બતાવી વેચવામાં આવે છે—આ 10 ગુણો તફાવત કોર્ટ દ્વારા ‘જાહેરમાં લૂંટ’ ગણાવવામાં આવ્યું છે.
માર્જિનના આંકડા
દવાઓ અને મેડિકલ પુરવઠા પર નોંધાયેલા માર્જિન કેટલાક દવાઓ પર માર્જિન લગભગ 170% થી 700% સુધી નોંધાયા છે. હોસ્પિટલના મેડિકલ પુરવઠા (જેમ કે સિરીન્જ, ગ્લોવ્ઝ વગેરે) પર માર્જિન 100% થી 1,000%+ સુધી નોંધવામાં આવ્યા છે.
આર્થિક પ્રભાવ
કેન્દ્ર સરકારે કોર્ટમાં કબૂલ્યું છે કે આ પ્રકારના મોંઘા તબીબી ખર્ચો દર વર્ષે અંદાજે 6.3 કરોડ લોકોને ગરીબી રેખા નીચે ધકેલતો છે. દર્દીઓ માટે આ પગારબારણું ગંભીર આર્થિક જોખમ બને છે, ખાસ કરીને જ્યારે તેઓ પોતાની ખિસ્સેથી સારવાર માટે ખર્ચ કરે છે.
સરકારી પગલાં
દવાના ભાવ નિયંત્રિત કરવાનો કામ National Pharmaceutical Pricing Authority (NPPA) દ્વારા કરવામાં આવે છે. સરકાર દ્વારા લેવામાં આવેલા કેટલાક મહત્વપૂર્ણ પગલાં અહીં દર્શાવવામાં આવ્યા છે: 23 જૂન, 2026 સુધીમાં 935 આવશ્યક દવાઓ માટે મહત્તમ કિંમતો નક્કી કરી દેવામાં આવી છે. 3805 નવી દવાઓની છૂટક કિંમતો પણ નિયંત્રિત કરવામાં આવી છે. જે દવાઓ સીધા નિયંત્રણમાં નથી, તેના ભાવ ઉત્પાદકો 12 મહિના દરમિયાન બહુમાં બહુ 10% સુધી જ વધારી શકે તેમ છે.
સરકાર અને સંબંધિત મંત્રાલયોએ 9 નવેમ્બર, 2026થી 137 કેન્સર દવાઓ પર ટ્રેડ માર્જિન 30% સુધી મર્યાદિત કરવાનો નિર્ણય લીધો છે; સરકારનું અંદાજ છે કે આથી કેટલીક દવાઓનું MRP અંદાજે 70% સુધી ઘટી શકે છે.
હોસ્પિટલ બિલિંગની પ્રથા
હોસ્પિટલ બિલિંગની પ્રથા અને સમસ્યાનો વ્યાખ્યાયન સૂત્રો મુજબ સરકારી યોજનાઓ અને વીમા કંપનીઓ સાથે hospitaisએ પહેલેથી જ સારવાર માટે પેકેજ નિર્ધારિત રાખી લે છે, જેમાં તમામ સામગ્રીનો ખર્ચ સમાવિષ્ટ થાય છે. જ્યારે દર્દી પોતાની પછી આપાની ફિલ્મ રાખે છે (out-of-pocket), ત્યારે તેને દવાઓ અને મેડિકલ સામાન માટે અલગથી MRP પર બિલ આપવામાં આવે છે, જેના કારણે દર્દીઓ પર વધુ આર્થિક ભાર પડે છે.
દર્દીઓ માટે ટીપ્સ
હોર્મજેસીમ બિલ માંગો—બિલમાં દરેક દવા અને સામાનની અલગ-અલગ કિંમત દર્શાવેલી હોવી જોઈએ. બિલમાં દવાની નામ, જથ્થો અને MRPની તપાસ કરો. NPPA ના ‘Pharma Sahi Daam’ પોર્ટલ પર દવાની યોગ્ય કિંમત ચકાસી શકો છો. જો લાગે કે સરકારી મર્યાદા કરતા વધારે વસૂલાયું છે તો બિલ અને દવાની પેકિંગ સાથે સંબંધિત અધિકારીઓને ફરિયાદ કરો.