ગુજરાતમાં નારી અને બાળ સંરક્ષણગૃહની કથળી સ્થિતિ

અમદાવાદ: ગુજરાત હાઈકોર્ટમાં નારી સંરક્ષણગૃહ અને બાળ સુરક્ષા ગૃહોની કથળતી સ્થિતિ અંગેની જાહેરહિત અરજીની સુનાવણી 21 ઑક્ટોબરે હાથ ધરાઇ. સરકારે સોગંદનામામાં 12થી 15 જિલ્લાઓમાં આવેલા સંરક્ષણગૃહોની સ્થિતિ અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અંગેનો રિપોર્ટ કોર્ટમાં રજૂ કર્યો.

સરકારનો રિપોર્ટ અને કાર્યવાહી સોગંદનામામાં રાજ્ય સરકારે આગળ જણાવ્યું કે હાઇકોર્ટે અગાઉ આપેલા નિર્દેશોનું પાલન મામલે તમામ કલેક્ટર સાથે વ્યક્તિગત બેઠકઓ પૂર્ણ કરી લેવામાં આવી છે. રિપોર્ટમાં આ ઉપરાંત 12થી 15 જિલ્લાઓમાં આવેલા ગૃહોની હાલત અને ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અંગેની વિગતો સામેલ હોવાનું જણાવાયું છે.

અરજદારની માગણીઓ અરજદાર તરફથી કોર્ટને જણાવવામાં આવી છે કે હાઇકોર્ટે સ્ટેટ લીગલ ઓથોરિટીને દર મહિને નારી સંરક્ષણગૃહોમાં નિયમિત મુલાકાત લેવા અને ગૃહોની અંદરના સગવડા, સુરક્ષા વ્યવસ્થા અને પુનઃઉત્થાન માટે જરૂરી શિક્ષણ તથા સંસાધનોની તપાસ કરવા આદેશ કર્યો હતો. અરજદારોએ રાજ્યને ફરીથી તમામ ગૃહોની તપાસ કરવાની મદદ માટે કોર્ટને વિનંતી કરી છે.

હાઈકોર્ટના અગાઉના નિર્દેશો (2014થી) સૂત્રો અનુસાર, હાઈકોર્ટે 2014માં દાખલ PIL અને ઓઢવના નારી સંરક્ષણગૃહમાંથી 9 યુવતીઓ ભાગી જવાના મામલાને પગલે સરકારને નવા નિયમો બનાવવાના અને અમલમાં લેવા કહેતા મહત્વના નિર્દેશો આપ્યાં છે. તે નિર્દેશોમાં મુખ્ય મુદ્દાઓમાં આ સમાવેશ થાય છે:

ઇચ્છા વિરુદ્ધ કોઈ પુખ્ત વયની મહિલાને સંરક્ષણગૃહમાં રાખી ન શકાય—આની રૂપરેખા આર્ટિકલ 21 હેઠળની સ્વતંત્રતા સાથે જોડાયેલું જણાવાયું છે;
જો કોઈ મુક્ત થવા માગે તો મેજિસ્ટ્રેટ દ્વારા તરત મુક્ત કરવાની વ્યવસ્થા કરવી.
શિક્ષણની વ્યવસ્થા: જે યુવતીઓ 1 વર્ષથી વધુ ગૃહમાં રહે છે, તેમને સ્કૂલ/કોલેજમાં એડમિશન આપવામાં આવવું અથવા દૂરસ્થ શિક્ષણ અને વિડિયો કોન્ફરન્સિંગ માધ્યમથી શિક્ષણની વ્યવસ્થા કરવી.
વોકેશનલ ટ્રેનિંગ ફરજિયાત: ફક્ત ઘરકામ નહીં પરંતુ સ્વાથ્ય સ્વાવલંબન માટે કોમ્પ્યુટર ક્લાસ, સ્કિલ અપગ્રેડેશન અને vocational guidance આપવાની આવશ્યકતા.
ભોજન અને કપડાં: ગર્ભવતી મહિલાઓ અને બાળક સાથે રહેતી માતાઓને પૌષ્ટિક આહાર હેલ્થ એક્સપર્ટની સલાહ મુજબ આપવામાં આવવો જોઈએ; દરેક યુવતીને ઓછામાં ઓછી 4 જોડી કપડાં અને જરૂરી સામાન આપવાની વ્યવસ્થા.
માનસિક કાઉન્સેલિંગ: ઇમોશનલ અને મેન્ટલ હેલ્થ માટે અનુભવી મહિલા કાઉન્સેલર દ્વારા સમયાંતરે કાઉન્સેલિંગ આપવું જરૂરી કેવું તે જણાવ્યું છે.
વ્યવસ્થાપન માટે કમિટી: સ્ટેટ લેવલ પર 12 સભ્યોની સ્ટિયરિંગ કમિટી બનાવવાની શિફારિશ—કમિટીમાં WCD સેક્રેટરી અધ્યક્ષ, પોલીસ, આરોગ્ય વિભાગ, MSU વડોદરા અને ગુજરાત યુનિવર્સિટીના સોશિયલ વર્ક વિભાગ, DLSA, NGO પ્રતિનિધિ, ક્લિનિકલ સાયકોલોજિસ્ટ અને નિવૃત્ત જજનો સમાવેશ રહે તેવો માળખો સૂચવાયો છે.

આગામી કાર્યવાહી હાઇકોર્ટે આ મામલે વધુ સુનાવણી માટે તારીખ 2 ડિસેમ્બર રાખી છે. કોર્ટમાં રજૂ કરાયેલા રિપોર્ટ અને અરજદારના નિવેદનોના આધારે આગળની કાર્યવાહી નિર્ધારિત થશે.