મોતની સજા અંગેના આંકડા
નાલસાર યુનિવર્સિટી ઑફ લૉના અહેવાલ અનુસાર, 2016થી 2025 દરમિયાન નીચલી કોર્ટોએ આપેલી મોતની સજામાંથી મોટાભાગના આદેશો ઉપરની કોર્ટ દ્વારા બદલાયા છે અને અંદાજે 90% આદેશો પલટાયા છે. અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે 2025માં નીચલી કોર્ટોએ કુલ 10 મહિલાઓને મોતની સજા સંભળાવી હતી, જે શરીલ સુધારણા અને અમલ અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવે છે.
મૃત્યુદંડની સજાઓ
આંકડાકીય દૃશ્ય નાલસાયના અહેવાલ પ્રમાણે 2016થી 2025 દરમિયાન નીચલી કોર્ટોએ કુલ 1,085 મૃત્યુદંડની સજાઓ ફટકારી હતી અને તેમાંથી હાઈકોર્ટે માત્ર 106 કેસોમાં સજા યથાવત રાખી હતી — આનો દર 9.77% છે. અહેવાલ મુજબ, 31 ડિસેમ્બર 2025 સુધી સમગ્ર દેશમાં કુલ 574 લોકો મૃત્યુદંડની રાહ જોઇ રહ્યા હતા અને તેમાં 24 મહિલા કેદીઓનો સમાવેશ હતો.
કાયદેસર પ્રક્રિયા
કાયદેસર પ્રક્રિયા અને હાઈકોર્ટની મંજૂરી અહેવાલ નોંધાવે છે કે નીચલી કોર્ટ દ્વારા મૃત્યુદંડની સજા ફટકાર્યા પછી તેને તાત્કાલિક અમલમાં લાવી શકાય નહીં; ભારતીય નાગરિક સુરક્ષા સંહિતા, 2023ની કલમ 407 મુજબ આવી સજાઓ હાઈકોર્ટની મંજૂરી માટે મોકલવામાં આવવી જરૂરી છે. હાઈકોર્ટનો નિર્ણય આવી ગયા પછી દોષી સુપ્રીમ કોર્ટમાં અપીલ, સમીક્ષા અરજી અને ક્યુરેટિવ અરજી કરી શકે છે અને રાષ્ટ્રપતિ અથવા રાજ્યપાલ સમક્ષ દયા અરજીઓ પણ કરી શકાય છે.
ઇતિહાસમાં ફાંસી
ઈતિહાસ અને વાસ્તવિક અમલ અહેવાલમાં જણાવાયું છે કે આઝાદી પછી દેશમાં કાયદેસર રીતે ફાંસી અપાતા એકમાત્ર મહિલા રતન બાઈ જૈન છે. રતનબાઈને ત્રણ બાળકોની હત્યાનો દોષી ઠેરવવામાં આવ્યો અને તેમને 3 જાન્યુઆરી 1955ના રોજ દિલ્હીની તિહાર જેલમાં ફાંસી આપવામાં આવી હતી. અહેવાલ મુજબ સુપ્રિમ કોર્ટે 2023થી 2025 દરમિયાન કોઈપણ કેસમાં死亡દંડની પુષ્ટિ કરેલ નથી.
તાજા ન્યાયાધિક નિર્ણય
ઉત્તરપ્રદેશ અને મેરઠના તાજા નિર્ણય ઓક્ટોબરમાં મેરઠ જિલ્લામાં બે અલગ-અલગ મામલાઓમાં મહિલાઓ અને તેમના સહયોગીઓ સામે પતિની હત્યા માટે પહેલાં નીચલી કોર્ટોએ મોતની સજા ફટકારી હતી. મેરઠ જિલ્લા કોર્ટે પતિની હત્યા અને કેસમાં આરોપી રવિતા અને તેના મિત્ર અમરદીપને ઘટનાના 547 દિવસ બાદ ફાંસીની સજા સંભળાવી છે. તે પહેલાં 14 ઓક્ટોબરે બલુ ડ્રમ કેસમાં મુસ્કાન અને તેના પ્રેમી સાહિલને પણ ફાંસીની સજા સંભળાવવામાં આવી હતી.
અન્ય નોંધનીય બનાવ ઉત્તર પ્રદેશની શબનમને સાત વ્યકતિઓની પરસ્પર હત્યાના મામલે 2010માં死亡દંડની સજા ફટકારી હતી. તેના દયા અરજીઓ ખારજી કરવામાં આવી છે, છતાં અત્યાર સુધી તેને ફાંસી આપવામાં આવી નથી. નાલસારના રિપોર્ટ અને તાજા ન્યાયાધિક નિર્ણયો દર્શાવે છે કે નીચલી કોર્ટોની રમણિય સજાઓ હંમેશા આંતરિક પદ્ધતિઓ દ્વારા આગળ વધતી નથી અને ઉચ્ચ ન્યાયાલયે ઘણાં કેસોમાં સજાનો પુનઃવિચાર કરી અમલને રોકી દીધો છે, જેને લઇને死亡દંડના અમલ અને પ્રભાવ વિશે ચર્ચા જારી છે.