ભારતમાં 9 રાજ્યોમાં વીજળીની અછત
રોયટર્સના અહેવાલ અનુસાર ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલ સંકટ પછી હવે દેશના 9 રાજ્યોમાં વીજળીની નોંધપાત્ર અછત ઉભી થઈ છે. સપ્ટેમ્બરમાં વીજળીની કુલ ઘટ 56 કરોડ યુનિટ (560 મિલિયન kWh) નોંધાઈ હતી અને જો સ્થિતિ જંગલી રહી તો કેટલાક રાજ્યોમાં પાવર કાપની શક્યતા ઉભી રહી છે. અસરગ્રસ્ત રાજ્યો કેન્દ્રસરકાર પાસે વધારાની વીજળીની મદદ માગતા રહ્યા છે.
અછતના કારણો
વીજળીની ઘટની વિગતો અહેવાલ અનુસાર સપ્ટેમ્બર 2026માં દેશભરમાં વીજળીની ઘટ વધીને 56 કરોડ યુનિટ થઈ ગઈ છે, જે ઓગસ્ટ 2023 પછીની સૌથી મોટી વીજ કટોકટી માનવામાં આવી રહી છે. રાત્રિના સમયે માંગ વધતા ગ્રીડ પર દબાણ વધી રહ્યું છે અને મોડી રાત્રિના સમયગાળામાં અંધારપટનો જોખમ શક્ય છે. પ્રભાવિત રાજ્યો ગુજરાત, રાજસ્થાન, મહારાષ્ટ્ર, તમિલનાડુ, આંધ્રપ્રદેશ, પશ્ચિમ બંગાળ, ઉત્તર પ્રદેશ, છત્તીસગઢ, અને દિલ્લી છે.
આ રાજ્યોમાં ખાસ કરીને રાત્રી સમયગાળામાં માંગ વધવાને લીધે પુરવઠા પર વધારે તણાવ જોવા મળે છે. દિવસ દરમિયાન સૌર ઊર્જા થોડી રાહત આપે છે, પરંતુ રાત્રીમાં તેની ઉપલબ્ધિ ન હોવાથી ગ્રીડ પર દબાણ વધે છે. અછતના મુખ્ય કારણો અહેવાલ અનુસાર વીજ અછત પાછળ મુખ્યત્વે ત્રણ પરિબળ જવાબદાર ગણાય છે:
- ઓછો વરસાદ: હાઇડ્રો પાવરના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો થયો છે, જેથી પુરવઠામાં અસર પડી છે.
- કોલસા આધારિત પ્લાન્ટોની સ્થિતિ: સપ્ટેમ્બરમાં કોલસાથી વીજ ઉત્પાદનમાં 13.3% નો વધારો નોંધાયો હોવા છતાં, ગ્રીડ ઇન્ડિયાના આંકડા પ્રમાણે દેશમાં આશરે 47% કોલસા આધારિત પાવર પ્લાન્ટ્સમાં ઈંધણનો જથ્થો નિર્ધારિત સ્તરના ચોથા ભાગ કરતાં પણ ઓછો રહ્યો છે.
- અસામાન્ય ગરમ હવામાન: વધતા તાપમાનને કારણે ઘરો અને ઓફિસોમાં એસીનો ઉપયોગ વધી ગયો છે અને ખેતરો માટે સિંચાઈની માંગ પણ વધેલી છે.
સરકારના પગલાં
અહેવાલ પ્રમાણે અસરગ્રસ્ત રાજ્યો કેન્દ્ર સરકાર પાસે વધારાની વીજળી માંગ કરી રહ્યા છે અને કેન્દ્ર-રાજ્ય સ્તરે સંકટ નિવારણ માટે પગલાં લેવામાં આવી રહ્યાં છે. સ્થાનિક કાણેય કોલસા ઉત્પાદન ઝડપાવવાનું અને સૌર ઊર્જા આધારિત બેટરી સ્ટોરેજ સિસ્ટમનો ઉપયોગ વધારવાની દિશામાં પણ જોર મૂકવામાં આવ્યો છે. જો માંગ અને પુરવઠા વચ્ચેનું અંતર જાળવાય રહયું તો કેટલીક જગ્યાએ અનિચ્છિત વીજકાપ અને વીજ વિતરણ કંપનીઓ (DISCOMs) પર ખર્ચનો ભાર વધવાનો જોખમ રહે છે.