સુપ્રીમ કોર્ટનો ઐતિહાસિક ચુકાદો
સુપ્રીમ કોર્ટે એન્જિનિયરિંગ, ફાર્મસી અને અન્ય પ્રોફેશનલ કોર્સની ફી અભ્યાસ શરૂ થયા પછી વધારી શકાશે નહીં અને પ્રવેશ કરતા પહેલા જ સમગ્ર કોર્સની ફી નક્કી હોવી જોઈએ તે સ્પષ્ટ કર્યું છે. આ નિર્ણય પશ્ચિમ બંગાળની ડો. બી.સી. રૉય એન્જિનિયરિંગ કોલેજ સાથે જોડાયેલ ફી વિવાદમાં આવ્યો છે અને તે વિદ્યાર્થીઓ માટે મહત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે.
કોર્ટે ફી બદલવાની મંજુરી માત્ર અસાધારણ પરિસ્થિતિઓમાં જ આપવામાં આવે તેમ જણાવ્યું છે. કેસની પૃષ્ઠભૂમિ અને ફી વધારાનો વિવાદ આ મામલો પશ્ચિમ બંગાળની ડો. બી.સી. રૉય એન્જિનિયરિંગ કોલેજના 2023-27 બેચની ફી સંભંધિત છે. રાજ્ય સરકારે 16 ઓક્ટોબર 2023ના રોજ ખાનગી એન્જિનિયરિંગ, ફાર્મસી અને આર્કિટેક્ચર કોલેજો માટે ફીની નવી મર્યાદા નક્કી કરી હતી.
ત્યાંથી કોલેજે 15 ડિસેમ્બર 2023ના રોજ સંબંધિત વિદ્યાર્થીની સેમેસ્ટર ફી વધારી અને ડેવલપમેન્ટ ફી પણ લાગુ કરી હતી. રિપોર્ટ પ્રમાણે આ નિર્ણાયક પગલાથી વિદ્યાર્થીઓ પર ફીનો બોજ અંદાજે 37.5 ટકા વધ્યો હતો. હાઈકોર્ટથી સુપ્રીમ કોર્ટ સુધી વિદ્યાર્થીઓએ ખાનગી ફી વધારાને પડકારતા કલકત્તા હાઈકોર્ટમાં અપીલ દાખલ કરી હતી.
હાઈકોર્ટની ખંડપીઠે નિર્ણય આપ્યો હતો કે નવી ફી વ્યવસ્થા માત્ર 16 ઓક્ટોબર 2023 કે ત્યારબાદ પ્રવેશ મેળવનાર વિદ્યાર્થીઓ પર જ લાગુ પડે. આ હાઈકોર્ટના નિર્ણયના વિરુદ્ધ કોલેજ અને સંબંધિત પક્ષકારોએ સુપ્રીમ કોર્ટે અપીલ કરી હતી.
સુપ્રીમ કોર્ટનું ચુકાદું અને ટિપ્પણીઓ સુપ્રીમ કોર્ટે ‘ડૉ. બી.સી. રૉય એન્જિનિયરિંગ કોલેજ અને અન્ય વિરુદ્ધ પશ્ચિમ બંગાળ સરકારે અને અન્ય’ કેસની સુનાવણી કરી અને જસ્ટિસ પમિદિઘંતમ શ્રી નરસિંહ અને જસ્ટિસ આલોક અરાધેની પીઠે 14 ઓક્ટોબર 2026ના રોજ ચુકાદો આપ્યો. કોર્ટે સ્પષ્ટ કર્યું કે સ્વ-ધિરાણ મેળવતી ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં પ્રોફેશનલ કોર્સની ફી ભણતર એકમેક દરમિયાન બદલી નહીં હોવી જોઈએ અને વિદ્યાર્થીઓને પ્રવેશ લેવા પહેલા જ આખા કોર્સનો ખર્ચ જાણી લેવો જરૂરી છે.
અસાધારણ પરિસ્થિતિઓ અને સંસ્થાઓ માટે માર્ગદર્શન અકસ્માત મોટા આર્થિક સંકટ કે કાયદામાં ફેરફાર જેવી અસાધારણ પરિસ્થિતિઓમાં જ ફી બદલવાની છૂટ આપવામાં આવી શકે છે, એમ સુપ્રીમ કોર્ટે જણાવ્યું છે. સાથે જ કોર્ટે કોર્ટને સમજાવવા માટે સંસ્થાઓ દ્વારા પોતાની ખામીઓ અથવા આયોજનના અભાવને આ બહાને છુપાવવાની મનાઈ કરી છે. વધુમાં, ફી નક્કી કરતી સમિતિઓને વાસ્તવિક ખર્ચ અને ઓડિટ કરેલા આંકડાઓ આધારે સમયસર કામ પૂરું કરવાનું નિર્દેશ આપ્યો છે.