SIR ફોર્મ-6 વિવાદ
SIR (સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન) અંતર્ગત ફોર્મ-6ને લગતા વિવાદને લઈને વિપક્ષના નેતા રાહુલ ગાંધી અને ભાજપ વચ્ચે તોફાન ચલ્યા છે. રાહુલે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમારે ફોર્મ-6માં ગેરકાયદેસર અને એકતરફી ફેરફાર કર્યો હોવાનો આરોપ લગાવ્યો છે, જ્યારે ભાજપે અને તેના રાષ્ટ્રીય પ્રવક્તા સંબિત પાત્રાએ તે દાવો ખોટો ઠેરવ્યો અને તેને ભ્રમકારી માહિતી قرار આપી છે.
સુપ્રીમ કોર્ટે બેન્ચની ટિપ્પણી બાદ ચૂંટણી પંચ અને કેન્દ્રને નોટિસ આપી રેકોર્ડ માંગ્યા છે અને જો રેકોર્ડ પરથી કોઈ નિર્ણય કાયદા અથવા પ્રક્રિયા વિના લેવામાં આવ્યો હોય તો તે રદ કરી શકાય તેવી શક્યતા દર્શાવી છે.
ભાજપનો જવાબ — સંબિત પાત્રાનો દાવો અને ટીકા ભાજપે મંગળવારે રાહુલના ફોર્મ-6 વિશેના આરોપોનો જવાબ આપ્યો. રાષ્ટ્રીય પ્રવક્તા સંબિત પાત્રાએ કહ્યું કે ચૂંટણી પંચે ફોર્મ-6માં કોઈ ફેરફાર કર્યો નથી અને SIR માટે ફોર્મ-6 સાથે એક વધારાનું ઘોષણાપત્ર જોડવામાં આવ્યું હતું.
પાત્રાએ જણાવ્યું કે સુપ્રીમ કોર્ટે 27 મેને (27 મે 2026ના своему ચુકાદામાં) બિહારમાં SIRનો આદેશ યથાવત રાખ્યો અને SIR માટે વધારાની દસ્તાવેજીકૃત પ્રક્રિયાની જરૂરિયાત સ્વીકારી. સંબિત પાત્રાએ રાહુલ અને કોંગ્રેસ પર આક્ષેપો કરતા કહ્યું છે કે કોંગ્રેસ અને તેના સહયોગીઓ લાંબા સમયથી બંધારણીય સંસ્થાઓને નિશાન બનાવી રહ્યા છે અને તેમને કોઈ રીતે રાહુલને ‘લોન્ચ’ કરવાનું પ્રયાસ કરવાના આરોપ મૂક્યા.
રાહુલના આરોપો અને ચૂંટણી પંચનો પ્રત્યુત્તર રાહુલ ગાંધીએ X પર લખ્યું હતું કે, “હવે આ સંપૂર્ણપણે સાબિત થઈ ગયું છે કે જ્ઞાનેશ કુમારે ફોર્મ-6માં ગેરકાયદેસર અને એકતરફી ફેરફાર કર્યો હતો.” ચૂંટણી પંચે રાહુલની પોસ્ટને ‘ગેરમાર્ગે દોરનારી’ ગણાવી અને તેણે રજૂ કરેલા દાવાઓને ખોટા ઠેરવ્યાં.
પંચે કહ્યું કે બિહારમાં SIRનો આદેશ 24 જૂન 2025ના રોજ પંચની સંમતિથી જારી કરવામાં આવ્યો હતો. ભાજપે રાહુલના ચાર મુખ્ય દાવાઓ પ્રત્યે અલગથી જવાબ આપ્યો: સુપ્રીમ કોર્ટે ફોર્મ-6ને ગેરકાયદેસર ગણાવ્યું નથી; ચૂંટણી પ્રક્રિયા નક્કી થયેલા નિયમો હેઠળ થઈ છે અને 26 સપ્ટેમ્બર 2024ની પંચની પ્રેસ રિલીઝમાં આ દાવો ફગાવવામાં આવ્યો છે; ભાજપ સંસ્થાઓનો સહારો લઈને સત્તામાં આવ્યું નથી અને દેશની લોકશાહી અને ચૂંટણી વ્યવસ્થા નિષ્પક્ષ અને મજબૂત છે—કોર્ટની સામાન્ય વાતચીતને તોડી-મરોડી રજૂ કરીને તેને લોકશાહી પર હુમલો ગણાવવું ખોટું છે.
સુપ્રીમ કોર્ટની કાર્યવાહી અને બિન્ન મુદ્દા CJI સૂર્યકાંતની અધ્યક્ષતાવાળી બેન્ચે મામલે કાર્યવાહી કરતાં પહેલા ચૂંટણી પંચનો રેકોર્ડ જાણવો જરૂરી હોવાનું સ્પષ્ટ કર્યું અને ચૂંટણી પંચ અને કેન્દ્રને નોટિસ જારી કરી જવાબ માંગ્યો. બેન્ચે પૂછ્યું કે જો ફોર્મમાં ફેરફાર કરવામાં આવ્યો હોય તો તે કોણે અને કયા અધિકાર હેઠળ કર્યો.
સુપ્રીમ કોર્ટની ચર્ચામાં ઉઠાવેલી ચાર મુખ્ય બાબતોમાં બ્લે દર્શાવ્યું હતું કે (1) અખબારના અહેવાલના આધાર પર નિર્ણય આપી શકાય નહીં—કોઈ સમાચાર 100% સાચા કે ખોટા હોઈ શકે છે, તેથી પહેલા પંચનો જવાબ અને રેકોર્ડ જોવો આવશ્યક છે; (2) પંચના નિર્ણય સર્વસંમતિ અથવા બહુમતીથી લેવાયા હોવા જોઈએ; (3) આ સમયે તે માનવુ યોગ્ય નથી કે બધા નિર્ણય CEC એકલાએ લીધા હતા, પહેલા રેકોર્ડ તપાસવાનો રહેશે; અને (4) જો રેકોર્ડ પરથી એકતરફી નિર્ણય સાબિત થાય તો તેના પર કાર્યવાહી અને નિર્ણય રોકવાની શક્યતા છે.
SOURCE મુજબ સુપ્રીમ કોર્ટે 5 ઑક્ટોબરે પણ કહ્યું હતું કે તેણે ફોર્મ-6ના કોઈ સુધારેલા સંસ્કરણને મંજૂરી આપી નહોતિ. SIR હેઠળ નામ કપાયા અને મતદાર યાદી પર પગલાં સ્પેશિયલ ઇન્ટેન્સિવ રિવિઝન હેઠળ દેશમાં 13 કરોડથી વધુ નામ મતદાર યાદીમાંથી હટાવવામાં આવ્યા છે.
કર્ણાટક અને દિલ્હી જેવા રાજ્યોમાં અંતિમ ડ્રાફ્ટ યાદી હજુ જાહેર ન થઈ હોવાને કારણે કાપાયેલા નામ ફરીથી યાદીમાં જોડાઈ શકે તે સંભાવના છે. ચૂંટણી પંચે રહી ગયેલા પાત્ર મતદારોને ફરીથી યાદીમાં સામેલ કરવા માટે વિશેષ અભિયાન ચલાવવાનો અને BLO દ્વારા આવા મતદારોના પાડોશ પર જઈને તેમને નામ ફરીથી જોડવામાં મદદ કરવા નિર્દેશ આપ્યો છે.
અન્ય અહેવાલો અને આગળની શક્યતા ઇન્ડિયન એક્સપ્રેસમાં પ્રકાશિત અહેવાલનો ઉલ્લેખ કરતાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે જ્ઞાનેશ કુમારે બીજા બે કમિશનરોની સંમતિ વિના SIR સંબંધિત આશરે 14 નિર્ણય લીધા હતા. ચૂંટણી પંચ અને સુપ્રીમ કોર્ટના રેકોર્ડ અને જવાબના આધારે આગળની કાર્યવાહી નક્કી થશે, અને જો રેકોર્ડ પરથી કાયદા અથવા પ્રક્રિયા ભંગ થયા હોવાનું જણાય તો કોર્ટે તે નિર્ણયો રદ કરવાની સુવિધા રાખી છે.