કિશાઉ મલ્ટીપર્પઝ ડેમ પ્રોજેક્ટ પર 6 રાજ્યોની સહમતિ
લાંબા સમયથી અટવાયેલું કિશાઉ મલ્ટીપર્પઝ ડેમ પ્રોજેક્ટ ફરી ગતિમાં આવ્યું છે. કેન્દ્રીય ગૃહમંત્રી અમિત શાહની અધ્યક્ષતામાં યોજાયેલી બેઠકમાં ઉત્તરાખંડ, હિમાચલ પ્રદેશ, ઉત્તર પ્રદેશ, રાજસ્થાન, દિલ્હી અને હરિયાણાના મુખ્યમંત્રીોએ પ્રોજેક્ટ આગળ વધારવા માટે સહમતિ દર્શાવી છે. ટોન્સ નદી પર પ્રસ્તાવિત આ ડેમનું મુખ્ય હેતુ સિંચાઈ, પીવાનું પાણી પૂરુ પાડવુ અને જળવિદ્યુત ઉત્પાદન વધારવુ છે.
હાલમાં પ્રોજેક્ટને કેન્દ્રીય કેબિનેટ સામે રજૂ કરવાની શક્યતા દર્શાવવામાં આવી રહી છે. બેઠક અને રાજ્યોની સહમતિ અમિત શાહની અધ્યક્ષતામાં થયેલી બેઠકમાં 6 રાજ્યો — ઉત્તરાખંડ, હિમાચલ પ્રદેશ, ઉત્તર પ્રદેશ, રાજસ્થાન, દિલ્હી અને હરિયાણાએ પ્રોજેક્ટ આગળ વધારવા માટે સહમતિ આપી. લાંબા સમયથી ચાલતા આંતરરાજ્ય વિવાદો પર ચર્ચા થઇ અને સમાધાન માટે સહમતી નોંધાઈ છે.
પ્રોજેક્ટના હેતુ અને લાભ
પ્રોજેક્ટ સ્થાન અને હેતુ કિશાઉ મલ્ટીપર્પઝ ડેમ પ્રોજેક્ટ ઉત્તરાખંડમાં યમુનાની સહાયક નદી ટોન્સ પર પ્રસ્તાવિત છે. પ્રોજેક્ટથી પાણીનો સંગ્રહ કરીને સિંચાઈ અને પીવાના પાણીની સપ્લાય વધારવી અને જળવિદ્યુત ઉત્પાદન વધારવાનો ઉદ્દેશ છે. સાથે જ કિશાઉ જળાશયમાંથી નિયંત્રિત રીતે પાણી છોડવાથી યમુના નદીમાં પાણીની ઉપલબ્ધતા અને શુદ્ધતામાં સુધારો લાવવામાં મદદ મળી શકે છે.
ખર્ચની જવાબદારી બેઠકમાં મળેલી સંમતિ અનુસાર પ્રોજેક્ટના વોટર કમ્પોનેન્ટના ખર્ચનો 90% હિસ્સો કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા ઉઠાવવામાં આવશે જ્યારે બાકીની 10% રકમ 6 રાજ્યો વચ્ચે વહેંચવામાં આવશે. હિમાચલ પ્રદેશ સાથે સંબંધિત મુદ્દામાં પણ સમાધાન થયો છે: હિમાચલને ફાળવાયેલું પાણી દિલ્હી અને રાજસ્થાનને આપવામાં આવશે, અને વીજળી ઉત્પાદન સંબંધિત હિમાચલ પ્રદેશના ખર્ચનો હિસ્સો દિલ્હી અને રાજસ્થાન વહેંચશે.
વધારાના પાણીના સ્રોત
રાજ્યોને મળનાર વધારાનું પાણી સ્રોત મુજબ આ પ્રોજેક્ટથી વિવિધ રાજ્યોને વધારાનું પાણી મેળવવાની અપેક્ષા છે અને કુલ લાભનું મૂલ્ય લગભગ રૂ. 15,000 કરોડ દર્શાવવામાં આવ્યું છે. પ્રસ્તાવિત જળપ્રવાહની માત્રાઓ પ્રમાણે અનેક રાજ્યોને નીચે મુજબ પાણી આપવાનું મનાઈ રહ્યું છે: હરિયાણા : 836 ક્યુસેક, ઉત્તર પ્રદેશ : 543.2 ક્યુસેક, રાજસ્થાન : 163.52 ક્યુસેક, દિલ્હી : 105.28 ક્યુસેક. આ વધારાનું પાણી સિંચાઈ અને પીવાના પાણીની જરૂરિયાતો પૂરી કરવામાં મદદરૂપ અને જળવિદ્યુત ઉત્પાદન વધારવામાં સહાયક બનવાની આશા છે.
યમુનાના પુનર્જીવન માટે મહત્વ
યમુનાના પુનર્જીવન સાથે સંબંધ બેઠકમાં પ્રોજેક્ટને યમુનાના પુનર્જીવન માટે મહત્વપૂર્ણ પગલું તરીકે જોવામાં આવ્યું છે. કિશાઉ જળાશયમાંથી નિયંત્રિત રીતે પાણી છોડવાથી યમુના નદીમાં પાણીની ઉપલબ્ધતા સુધરવાનો અને તેના સ્વચ્છીકરણના પ્રયાસોને ટેકો મળવાની શક્યતા જોવા મળી છે.
આગળની પ્રક્રિયા 6 રાજ્યોની સહમતિ મેળવવા બાદ હવે પ્રોજેક્ટની મંજૂરી માટે તેને કેન્દ્રીય કેબિનેટ સમક્ષ રજૂ કરવાની શક્યતા વ્યક્ત થઈ છે. કેબિનેટની મંજૂરી મળતાંજ અમલના કાર્ય શરૂ થવાની પ્રક્રિયા આગળ વધી શકે છે.