ઇન્ટરનેશનલ ક્રાઇમ્સ ટ્રિબ્યૂનલ‑2એ ફાંસીની સજા ફટકારી
બાંગ્લાદેશમાં 2024ના ‘જુલાઈ જનઆંદોલન’ દરમિયાન થયેલી હિંસા અને માનવતા વિરુદ્ધના ગુનાઓના કેસમાં ઇન્ટરનેશનલ ક્રાઇમ્સ ટ્રિબ્યૂનલ‑2એ 15 સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ સાત વરિષ્ઠ નેતાઓને ફાંસીની સજા ફટકારી હોવાનો નિર્ણય નોંધાયો. સુનાવણી તમામ આરોપીઓની ગેરહાજરીમાં ચાલી હતી.
ત્રણ સભ્યોની બેન્ચનું નેતૃત્વ જસ્ટિસ મોહમ્મદ નજરુલ ઇસ્લામ ચૌધરીએ કર્યું હતું. સજા પામેલા નેતાઓમાં ઓબૈદુલ કાદેર — અવામી લીગના જનરલ સેક્રેટરી, એએફએમ બહાઉદ્દીન નસીમ — સંયુક્ત મહાસચિવ, મોહમ્મદ અલી આરાફાત — પૂર્વ માહિતી અને પ્રસારણ રાજ્યમંત્રી, શેખ ફઝલે શમ્સ પરશ — જુબા લીગના અધ્યક્ષ, મૈનુલ હુસૈન ખાન નિખિલ — જુબા લીગના મહાસચિવ, સદ્દામ હુસૈન — બાંગ્લાદેશ છાત્ર લીગના પ્રમુખ, અને શેખ વાલી આસિફ ઇનાન — છાત્ર લીગના મહાસચિવનો સમાવેશ થાય છે.
કેસની પ્રસ્તાવના અને સબૂત ટ્રિબ્યુનલમાં રજૂ કરવામાં આવ્યા હતા, જેમાં 2024ના જુલાઈ જનઆંદોલન દરમિયાન થયેલી હત્યાઓ અને અન્ય ગંભીર ગુનાઓ સાથે સંકળાયેલા આરોપીઓએ આંદોલન દબાવવા માટે સૂચનાઓ આપવી, સમર્થકોને ઉશ્કેરવું અને હિંસાને પ્રોત્સાહન આપવું—આ પ્રકારના આરોપો સરકાર તરફથી મુકાયા હતા.
બંને પક્ષની દલીલો 17 ઓગસ્ટે પૂર્ણ થઈ અને ત્યારબાદ ચુકાદો અનામત રાખવામાં આવ્યો હતો. સમયરેખા અને કાનૂની પગલાં ડિસેમ્બર 2025માં ટ્રિબ્યુનલે આરોપીઓ વિરુદ્ધ ધરપકડ વોરંટ જારી કર્યા હતા. જાન્યુઆરી 2026માં સત્તાવાર આરોપો ઘડવામાં આવ્યા હતા. ઓગસ્ટ સુધીમાં 29 ફરિયાદી સાક્ષીઓએ, તપાસ અધિકારી સહિત, ટ્રિબ્યુનલ સામે સાક્ષી આપી હતી.
ઇન્ટરનેશનલ ક્રાઇમ્સ ટ્રિબ્યુનલ‑1એ નવેમ્બર 2025માં શેખ હસીના અને પૂર્વ ગૃહમંત્રી અસદુઝ્ઝમાન ખાન કમાલને 2024ના જનઆંદોલન સંબંધિત કેસમાં મૃત્યુદંડ ફટકાર્યો હતો. 12 સપ્ટેમ્બર સુધીના સત્તાવાર અહેવાલ મુજબ છ હાઇ‑પ્રોફાઇલ કેસોમાં 16 આરોપીઓને મૃત્યુદંડ અને 11ને આજીવન કેદની સજા આપવામાં આવી છે.
ગેરહાજરીમાં સુનાવણી અને આગામી કાર્યવાહી આ કેસની વિશેષતા એ રહી કે સજા પામેલા સાતેય આરોપીઓ કોર્ટમાં હાજર નહોતા; ટ્રિબ્યુનલમાં તેમની ગેરહાજરી નોંધાઈ છે અને તેઓ ફરાર હોવાનું કહેવામાં આવ્યું છે. ગેરહાજરીમાં રાજ્ય દ્વારા નિમાયેલા વકીલોએ તેમના પુખ્યાઓ રજૂ કર્યા હતા.
અગાઉ ટ્રિબ્યુનલના આદેશ મુજબ આરોપીઓને હાજર થવા માટે અખબારોમાં જાહેર નોટિસ પણ પ્રસિદ્ધ કરવામાં આવી હતી, છતાં તેઓ કોર્ટમાં હાજર થયા નહોતા. પરિણામે કેસની કાર્યવાહી તેમની ગેરહાજરીમાં આગળ વધારવામાં આવી અને ફાંસીની સજા ફટકારી દેવામાં આવી.
આ ચુકાદો 2024ના જુલાઈ પછી બાંગ્લાદેશની પોસ્ટ‑જુલાઈ રાજકીય અને કાનૂની પ્રક્રિયામાં એક મોટો વળાંક તરીકે જોવામાં આવી રહ્યો છે. સજાની અમલવારી અને આગળની કાનૂની પ્રક્રિયા વિશેષ મહત્વ ધરાવે છે કારણ કે સાતેય આરોપીઓ ગેરહાજર રહ્યા હતા. અહેવાલો અનુસાર શેખ હસીના હાલમાં ભારતમાં રહે છે અને અગાઉ તેણે બાંગ્લાદેશ પરત ફરવાની ઇચ્છા વ્યક્ત કરી હોવાનું રિપોર્ટોમાં ઉલ્લેખ છે. હસીનાએ પોતાના વિરુદ્ધના ચુકાદાઓને રાજકીય રીતે પ્રેરિત અને ગેરકાયદેસર ગણાવ્યું છે, જ્યારે બાંગ્લાદેશની સરકાર પ્રક્રિયાને જવાબદારી નક્કી કરવાની પ્રક્રિયા તરીકે રજુ કરે છે.