અફઘાનિસ્તાનમાં અલ-કાયદાની હાજરી
તાલિબાન ફરી સત્તા પર ફર્યા બાદ અને 2021માં અમેરિકન સૈન્યની વાપસીથી સર્જાયેલા સુરક્ષા ખાલીપાનો લાભ ઉઠાવવાની અનુમાનિત ચેતવણીઓ વચ્ચે અફઘાનિસ્તાનમાં અલ-કાયદાની હાજરી સંબંધિત નવા અહેવાલો ફરી ચર્ચામાં આવ્યા છે. સરદાર અહેવાલો દ્વારા અલ-કાયદા અને વૈશ્વિક આતંકી સંગઠનોની તાલીમ પ્રવૃત્તિઓના દાવાઓ મુકવામાં આવ્યા છે, પરંતુ ઉપલબ્ધ પુરાવાઓ પરથી સીધો નિષ્કર્ષ કે અલ-કાયદા ફરી પૂર્વવત્ શક્તિશાળી બની ગયું છે એ પ્રકારનો તારણ કાઢવો તર્કસંગત નથી.
અલ-કાયદાના ટ્રેનિંગ કેમ્પ
યુએનના અગાઉના મૂલ્યાંકનોમાં અલ-કાયદાની અફઘાનિસ્તાનમાં હાજરી અને તેને તાલિબાન સાથેના સંબંધ અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. જાન્યુઆરી 2024ના યુએન મોનિટરિંગ રિપોર્ટમાં જણાવાયું હતું કે અનામનામાં આવેલ અહેવાલો અનુસાર અલ-કાયદાએ અફઘાનિસ્તાનમાં આઠ નવા ટ્રેનિંગ કેમ્પ સુધી સ્થાપિત કર્યા હોવાનું જણાવાયું છે. રિપોર્ટમાં ગઝની, લઘમાન, પરવાન અને ઉરુઝગાન પ્રાંતોનો ઉલ્લેખ છે.
આ જ રિપોર્ટમાં અલ-કાયદા સાથે જોડાયેલા પાંચ મદરેસા લઘમાન, કુનાર, નંગરહાર, નુરિસ્તાન અને પરવાનમાં હોવાનું સૂચવાયું છે. સાથે જ હેરાત, ફરાહ, હેલમંદ અને કાબુલમાં સંગઠનના સભ્યો માટે સુરક્ષિત ઠેકાણાઓ હોવાની માહિતી અને પંજશીરમાં હથિયારો સંગ્રહ માટે નવા બેઝના કોઈ અહેવાલનો ઉલ્લેખ પણ કરવામાં આવ્યો છે.
તાલિબાન અને અલ-કાયદા વચ્ચેનો સંબંધ
યુએન મોનિટરિંગ ટીમે તાલિબાન અને અલ-કાયદા વચ્ચેનો સંબંધ હજુ પણ નજીકનો જ રહ્યો છે એવું જણાવ્યું છે, પરંતુ રિપોર્ટમાં એ પણ નોંધાયું છે કે તાલિબાનની કેટલીક કાર્યવાહી અલ-કાયદાની પ્રવૃત્તિઓને મર્યાદિત કરવા પ્રયત્ન કરી રહી છે. તાલિબાન સતત દાવો કરી રહ્યું છે કે અફઘાન જમીનનો ઉપયોગ અન્ય દેશો વિરૂદ્ધ આતંકી પ્રવૃત્તિ માટે થતો નથી.
આ દાવા અને રિપોર્ટમાં ઉલ્ળેખિત બાબતો વચ્ચે તફાવત તથા જટિલતા દેખાય છે. ભારત અને દક્ષિણ એશિયામાં સંભવિત પરિણામ ઉપલબ્ધ અહેવાલોમાં નોંધાયેલું છે કે અફઘાનિસ્તાનમાં અલ-કાયદાની હાજરી આપમેળે ભારતમાં સીધો હુમલાની તૈયારી દર્શાવતી નથી, પરંતુ આતંકી સંગઠનો વચ્ચે માનવ સંસાધન, વિચારો, તાલીમ અને નાણાકીય અથવા લોજિસ્ટિક નેટવર્કોના સંબંધો સમગ્ર દક્ષિણ એશિયાની સુરક્ષા પર અસર કરી શકે છે.
અંતે, અફઘાનિસ્તાનમાં અલ-કાયદાની હાલની હાજરી 2001ની સ્થિતિ જેવી નથી; તેનો કેન્દ્રિય માળખો નબળો પડ્યો છે, નેતૃત્વમાં ફેરફારો આવ્યા છે અને કાર્યપદ્ધતિ વધુ વિકેન્દ્રિત બની છે. તથાપિ, તેના પ્રાદેશિક સાથી સંગઠનો અને નેટવર્કો અનેક વિસ્તારોમાં સક્રિય રહેતાં પ્રદેશક્ષેત્રમાં સુરક્ષા જોખમોની શક્યતા માટે સતત નિરીક્ષણ અને મૂલ્યાંકન જરૂરી રહે છે.